skip to Main Content
Tegen Spasmen Is Vaak Iets Te Doen

Tegen spasmen is vaak iets te doen

Tegen spasmen is vaak iets te doen

Maar liefst vier van de vijf mensen met MS hebben in enige mate last van spasmen. Een ongemak waaraan vaak iets te doen is. De mogelijkheden hiertoe variëren van ergotherapie tot medicijnen. Met oefeningen en medicijnen kun je jezelf een hoop leed besparen.

Door: Renée Verwers *)

8fbmszien0305spasmen1De meeste mensen met MS beseffen het zelf nauwelijks, maar naast vermoeidheid behoort het onwillekeurig, onbewust samentrekken van spieren, het maken van ongecontroleerde, plotselinge bewegingen, tot de meest voorkomende symptomen van MS. Het verzamelwoord is spasmen. Als je alle gradaties daarvan meetelt heeft maar liefst 80 procent van alle mensen met MS er last van, zo blijkt uit gegevens van de National Multiple Sclerosis Society (NMSS) de Amerikaanse MS-vereniging.

Spasticiteit is een mysterieus symptoom. Het komt, het gaat. Het voelt verschillend bij verschillende personen, en zelfs bij één en dezelfde persoon op verschillende tijden. Het komt zelfs voor dat een arts spasticiteit signaleert terwijl je zelf je daarvan niet bewust bent. En… spasticiteit is trouwens niet altijd alleen maar een negatief verschijnsel: de stijfheid die een spasme aan benen kan geven, kan soms een hulp zijn om goed te blijven staan en zelfs om je goed te verplaatsen.

Diverse medische deskundigen zeggen dat spasticiteit ontstaat door een verhoogde gevoeligheid in delen van de spieren die zorgen voor het aanspannen, het ontspannen en het strekken van die spieren. Normaal is dat het lichaam er zelf voor zorgt dat sommige spieren zich ontspannen terwijl andere zich samentrekken. Als die coördinatie verloren is gegaan, trekken teveel spieren op een zelfde moment samen. Bij mensen met MS kunnen dan bijvoorbeeld benen ‘op slot gaan’, weigeren te buigen.

Flexor en extensor

Heb je een lichte vorm van spasticiteit, dan voel je meestal hooguit gespannen, strakke spieren. Heb je het ernstiger, dan kan het pijnlijk zijn, kunnen ledematen verdraaien, kun je problemen hebben met je in richtingen te bewegen waar je heen wilt.

Er zijn twee soorten spasmen die bij MS veel voorkomen: flexor en extensor. Je spreekt van flexor-spasticiteit als sprake is van een onvrijwillige buiging van de heupen of knieën, waarbij ze ongewild richting je borst bewegen. Extensor-spasticiteit is een onvrijwillige strekking van de benen. De heupen en knieën blijven gestrekt met de benen erg dicht bij elkaar of gekruist bij de enkels. Spasticiteit kan ook optreden in de armen, maar bij MS komt dit minder vaak voor.

Bij de een kan spasticiteit een stijf been veroorzaken, terwijl bij een ander het lopen onmogelijk wordt gemaakt. Bij veel mensen draagt de inspanning om te bewegen met spastische spieren in grote mate bij aan die beruchte MS-vermoeidheid. Net zoals andere symptomen van MS, komt en gaat een spasme en verergert het verschijnsel onder bepaalde omstandigheden. Bekende veroorzakers zijn lage temperaturen, een hoge vochtigheid, nauwe kleding en schoenen, een maagverstopping (obstipatie), een slechte houding, een virale infectie als verkoudheid of griep of een bacteriële infectie met huidwonden of blaasontstekingen.

Spasticiteit kan je in de weg staan bij diverse dagelijkse activiteiten. Niet iedereen zoekt middelen of therapieën ertegen, terwijl die er wel degelijk zijn en het van belang is de negatieve effecten van een spasme zoveel mogelijk te beperken. Je kunt proberen de aangedane spieren te ontlasten, bij anderen gaat het erom de spasticiteit te ‘ontwijken’ door nieuwe manieren te gebruiken om dingen te doen. Behandeling is er ook op gericht om ernstige complicaties van de spasticiteit te voorkomen. Voor de hand liggende mogelijkheden zijn fysiotherapie, ergotherapie en hulpmiddelen als spalken of beugels. Maar daarnaast zijn er tal van medicijnen

Een fysiotherapeut zal je vaak specifieke oefeningen aanleren om de flexibiliteit te vergroten en de spasticiteit te verlichten. Naast actieve oefeningen die je zelf doet, kunnen fysiotherapeuten de verkorte spiervezels strekken en ontspannen, het bewegen van de gewrichten verbeteren, de aangespannen spieren uitstrekken en de circulatie verbeteren. Sommige van deze technieken kunnen ze zelfs leren aan een ander, een familielid of vriend die je kan helpen bij je zelf thuis.

Passend pakket

Zorg ervoor dat een passend pakket van oefeningen deel uitmaakt van je routine. Vraag hiervoor ook advies van de arts of verpleegkundige. Onderzoek de mogelijkheid van aanvullende ontspanningsoefeningen, massage, yoga of ademhalingsoefeningen. Dit geeft geen genezing, maar maakt het gemakkelijker om te slapen en de problemen van de volgende dag met een helder hoofd tegemoet te kunnen treden.

3e3mszien0305spasmen3En als dat geen verbetering geeft, dan zijn er misschien nog medicijnen die je kunnen helpen. Er zijn verschillende medicijnen tegen spasticiteit. De meest effectieve dosering zal afhangen van het bereiken van een balans tussen de goede en de slechte werkingen. Een effectieve dosering zal van tijd tot tijd veranderen: een infectie, koud weer, een ingegroeide teennagel – wat dan ook de spasticiteit uitlokt – zal ook de hoeveelheid medicatie beïnvloeden. Gebruikelijk is de dosering langzaam te verhogen totdat de positieve werking optimaal is. Bij bijwerkingen krijg je een lagere dosis.

Maar ga er bij spasmen in elk geval niet van uit dat er niéts gedaan kan worden! Verbetering is meestal mogelijk en maatwerk is daarbij vaak haalbaar.

Eerste publicatie: MSzien, jaargang 2005, nr. 3 

*) Renée Verwers is onderzoeks- en ontwikkelingsanaliste bij het Medisch Centrum Rijnmond Zuid (MCRZ) in Rotterdam. Zij heeft zelf MS. Lees ook Renée’s portret op MSweb

Medicijnen tegen spasmen

314mszien0305spasmen2De lijst van meest gebruikte medicijnen tegen spasmen is niet bepaald kort. Hier maar eens achter elkaar de bekendste, in alfabetische volgorde.  De gegevens over werking en bijwerking van deze medicijnen uit deze lijst zijn speciaal voor dit doel geverifieerd en aangevuld door de neuroloog en immunoloog dr. Rogier Hintzen, directeur van het MS-centrum ErasMS in Rotterdam, en de neuroloog dr. J. Moll  van het Medisch Centrum Rijnmond Zuid (MCRZ) in Rotterdam.

BACLOFEN
Baclofen (Lioresal®) is een spierontspanner. Meestal moet je die enkele malen per dag innemen. Mogelijke bijwerkingen zijn duizeligheid, slaperigheid en spierslapte. Baclofen ontspant zowel normale als spastische spieren. Misselijkheid, een minder vaak voorkomend bijverschijnsel, is meestal te voorkómen door Baclofen in te nemen met wat voedsel. Bij hoge doses vermindert Baclofen de concentratie en draagt het bij aan vermoeidheid.
Omdat het gewoonlijk de flexibiliteit binnen een korte periode herstelt, kan Baclofen ervoor zorgen dat andere behandelingen zoals fysiotherapie meer effect hebben.
Baclofen geneest de spasticiteit niet en verbetert ook niet de coördinatie of sterkte.

BACLOFEN-POMP
Sommigen hebben een hogere dosis Baclofen nodig, maar kunnen niet tegen de bijwerkingen daarvan. Een operatief ingebrachte pomp kan hele kleine hoeveelheden van het medicijn direct en continu in de vloeistof rondom het ruggenmerg brengen. De Baclofen-pomp kan het functioneren van iemand verbeteren, of op z’n minst op niveau houden. Het kan zelfs mensen helpen om ambulant te blijven. Bij personen met een minimale mobiliteit vermindert het de pijn en de huidbeschadigingen. Het is een computergestuurde pomp die werkt op een batterij. Het gewicht is ongeveer 6 ons. Een chirurg brengt de pomp in onder de huid van je buik. Een slangetje loopt van de pomp naar het ruggenmerg. De pomp is zo geprogrammeerd dat die een vooraf ingestelde dosis Baclofen, specifiek voor jou, afgeeft. Mensen die zo’n pomp gebruiken komen als regel eens in de drie maanden terug bij de arts voor een nieuwe voorraad medicijn en controle van het computerprogramma. Na drie tot zeven jaar – als de batterij op is – moet de pomp operatief worden vervangen. Het slangetje blijft dan op z’n plek.

BENZODIAZEPINES
Spasticiteit is soms te behandelen met zogeheten benzodiazepines als Diazepam (Valium®) of Clonazepam (Rivotril®), meestal in kleine doses. Deze medicijnen zijn vaak niet zo effectief, maar hebben het voordeel dat ze de angst verminderen, waardoor het makkelijker is om te ontspannen en een goede nachtrust te krijgen. Sufheid en mogelijke afhankelijkheid bij langer gebruik maken de benzodiazepines een minder wenselijke keus. In sommige omstandigheden kunnen benzodiazepines en een ander anti-spasticiteitmedicijn echter samengaan. Mensen bij wie dit werkt zijn liever een beetje traag en volledig buigzaam dan klaarwakker en spastisch. Artsen schrijven benziodiazepines vaak voor om te gebruiken tegen nachtelijke krampen en spasmen.

BOTULINUM TOXINE
Injectie van Botulinum Toxine (Botox®) heeft laten zien te helpen bij spasticiteit. De werking is echter beperkt tot de geïnjecteerde spier, en de behandeling moet elke drie tot zes maanden worden herhaald. Je mag slechts kleine hoeveelheden van het medicijn tegelijkertijd krijgen geïnjecteerd omdat anders het immuunsysteem antistoffen zou kunnen gaan vormen. Botulinum Toxine is dan ook geen goede keuze als vele spieren spastisch zijn of als de spastische spieren groot zijn. Het is wel een goede keus als bijvoorbeeld de armspieren spastisch zijn: deze spieren zijn klein en hebben geen grote hoeveelheid medicijn nodig. Bijwerkingen zijn onder meer zwakheid van de geïnjecteerde spier en sommige nabij gelegen spieren, en een korte griepachtige ziekte. Ondanks z’n effectiviteit is Botulinum Toxine nog niet goedgekeurd voor de behandeling van spasticiteit als gevolg van MS. Bovendien is het medicijn erg duur.

DANTROLENE
Als andere medicijnen – alleen of in combinatie – ineffectief zijn gebleken krijg je meestal Dantroleen (Dantrium®). Het werkt door de spieren gedeeltelijk te verlammen en is dus een slechte keus voor mensen die nog kunnen lopen. Dantroleen kan ernstige bijwerkingen geven, waaronder leverbeschadiging en bloedafwijkingen. Hoe langer iemand dit medicijn gebruikt, des te groter de kans om deze bijwerkingen te ontwikkelen.  Mensen die Dantroleen gebruiken moeten dan ook regelmatig hun bloed laten controleren.

GABAPENTIN
Mensen met epilepsieaanvallen krijgen soms Gabapentin (Neurontin®). Bij MS werkt het tegen sommige pijnsoorten en mogelijk ook tegen spasticiteit. De meest voorkomende bijwerkingen zijn een vertroebeld of dubbel zicht, duizeligheid en slaperigheid.

PHENOL

Een al oudere behandeling is de injectie van de ‘zenuwblokker’ phenol. Deze behandeling moet elke drie maanden herhaald. Je krijgt het niet zo vaak meer voorgeschreven omdat het middel nogal rigoreus te werk gaat en er inmiddels betere keuzes zijn.

TIZANIDINE
Om spasmen snel te kalmeren en gespannen spieren te ontspannen kun je baat hebben bij Tizanidine (Sirdalud®). Het geneest de spasticiteit niet en verbetert ook niet de spiercoördinatie of -sterkte. Tizanidine moet je enkele malen per dag innemen. Naast slaperigheid is een droge mond een veel voorkomende – meestal tijdelijke – bijwerking. Minder vaak komt lage bloeddruk voor.

IN ONDERZOEK
Daarnaast zijn er nog diverse middelen in onderzoek op hun bruikbaarheid tegen spasticiteit bij MS. Cannabis bijvoorbeeld, te roken en in thee. Cannabis is het actieve bestanddeel in marihuana en hasj. Diverse onderzoeken laten weliswaar zien dat cannabis-preparaten niet zonder meer effectief zijn. Toch lijken sommigen er baat bij te hebben. Verder onderzoek is nodig om veilig en effectief gebruik van cannabis-preparaten te ontwikkelen.

Ook is 4-Aminopydrine mogelijk bruikbaar. Dit is  een medicijn om beschadigde zenuwen te repareren. Niet bedoeld voor gebruik tegen spasticiteit, maar wel om lopen, traplopen en de handgreepsterkte te verbeteren en in zijn algemeenheid tegen vermoeidheid.

Dit bericht heeft 9 reacties
  1. Beste….., kunnen spierspasmen ook ontstaan in de darmen en rectum?
    Ik heb daar ‘s nachts wel eens last van, helaas.

  2. Wat is het voordeel van fentanylspray tov de snelwerkende oxycodon capsules ?
    Denk dat het nog sneller werkt ?

    Heeft iemand ervaring met fenoliseren?

    Hoor het graag.

    1. Beste Rep,
      Je vraagt naar het verschil tussen fentanylspray en snelwerkende oxycodon capsules.
      De oxycodon wordt meer gebruikt om chronische pijn te verzachten terwijl de fentanylspray wordt gebruikt om “de brand te blussen”. Dus bij hevige pijnaanvallen is dit een meer geschikt middel. Het werkt sneller en ook korter.
      Bij een pijnkliniek zou je kunnen overleggen of fenoliseren een geschikt middel voor je is.
      Vriendelijke groet, MSweb-doc

  3. Ik heb dagelijks last van heftige en langdurige spasmen. Botox (elk kwartaal), Baclofen en Tizanidine helpen niet of nauwelijks. Fentanyl wel. Ik gebruik een neusspray als de spasmen te pijnlijk worden. Huisarts zegt dat gebruik om de dag ivm gewenning het beste is. Bijwerkingen heb ik niet. Mijn vraag is of ik niet beter kan vragen om Fentanyl-pleisters om de “brand” niet te blussen met een spray maar om de “brand” helemaal te voorkomen. Is er gevaar van verslaving, van steeds te moeten ophogen, of andere ellende bij langdurig en permanent gebruik van Fentanyl-pleisters. De spasmen zijn er altijd ‘savonds en meer nog ‘snachts. Overdag haal ik slaap in. De spasmen ontwrichten mijn leven en mijn mobiliteit. Eventuele sufheid door Fentanyl-pleisters heb ik er graag voor over om weer enige kwaliteit van leven te hebben. Zonder spasmen is de MS al beroerd genoeg.

    1. Beste Sjef,
      Je schrijft dat je veel last hebt van spasmen en vooral ‘s nachts. Verschillende medicijnen blijken niet te helpen.
      Doordat de spasmen ‘s avonds en ‘s nachts komen is je dag-nachtritme veranderd. Heb je er al eens naar gekeken waarom de spasmen ‘s nachts erger zijn dan overdag? Eventueel kun je met een ergotherapeut of fysiotherapeut bekijken of je slaaphouding in bed misschien de spasmen opwekt.

      Is er verschil in thuis slapen of ergens anders? Mogelijk heeft het soort matras invloedt.
      Of je de fentanyl als pleisters kunt gaan gebruiken zou ik overleggen met de neuroloog. De werking is inderdaad anders maar daardoor kunnen de bijwerkingen ook anders zijn. Met name de darmverstopping zou een probleem kunnen zijn. Het is misschien de moeite waard om het uit te proberen.
      Vriendelijke groet, MSweb-doc

  4. Langer plat liggen veroorzaakt bij mij een totale spier contractie ( zowel flexoren als extensoren tegelijk) vanaf de abdomini.
    Ben benieuwd of er medicatie ervoor is zonder dat er draaierigheid veroorzaakt.
    Ook alternatieve medicatie.
    Alvast dank,
    G

    1. Beste George,

      Bepaalde houdingen kunnen inderdaad spasmen opwekken. Het is de kunst om deze houdingen te vermijden. Voor iedereen is dit verschillend. Je kunt advies vragen aan een fysiotherapeut. Soms zijn oplossingen heel eenvoudig.
      Als het toch nodig is om medicijnen te gebruiken dan is dat een kwestie van uitproberen. Draaierigheid is een bijwerking die bij deze medicijnen vaak voorkomt. Meestal gaat het na wat langer gebruik weer over.
      In het artikel staan een aantal mogelijkheden zowel wat medicijngebruik als wat alternatieven betreft.
      Ik heb hier geen dingen aan toe te voegen behalve het uitproberen. Begin met dat wat het beste bij je past/voelt.

      Vriendelijke groet, MSweb-doc

    2. goeie avond man/vrouw
      heb hierover gelezen,wil dit ook gebruiken,ik kan nu niet lopen.
      daarom wil ik dit ook gebruiken

  5. Volgens mijn neuroloog zijn voor zenuwbeschadiging (in een been) geen medicijnen voor?
    Hier lees ik dat deze er wel zijn hoe kom ik hier aan ben onder behandeling JRB ziekenhuis.

    Reactie van MSweb-doc:
    Je neuroloog heeft gezegd dat er geen medicijnen zijn tegen zenuwbeschadiging in je been. Dat klopt, maar er zijn wel medicijnen tegen de verschijnselen die ontstaan door een zenuwbeschadiging. Dat zijn de middelen die genoemd worden in het artikel.
    Met je neuroloog of revalidatie-arts kun je overleggen welk medicijn voor jou geschikt is. Dat is afhankelijk van de aard en de ernst van je klachten.
    Deze medicijnen genezen dus niet maar kunnen wel zorgen dat je minder klachten hebt.
    Vriendelijke groet, MSweb-doc

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Back To Top