Cognitieve veranderingen bij MS

Problemen met het mentale vermogen horen bij de kernsymptomen van multiple sclerose. Als het geheugen, de aandacht of de waarneming kwalitatief afnemen, leidt dat tot forse gevolgen voor de kwaliteit van leven; van zowel de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) als de beroepsmatige prestaties.

Het woord “cognitie” vat diverse hogere functies van de hersenen samen. Zoals aandacht, geheugen, rekenvaardigheid, plannen maken, probleemoplossing of structureren. Tot enkele jaren geleden werd weinig aandacht besteed aan moeilijkheden met deze cognitieve functies. Tegenwoordig echter weten we dat bijna elke tweede mens met MS ermee te maken krijgt.

Afname van mentale vermogens kan forse gevolgen hebben voor het sociale en beroepsmatige leven. Zo bleek uit onderzoek dat patiënten met cognitieve problemen, vergeleken met cognitief gezonde mensen, minder vaak werken, vaker ADL-ondersteuning nodig hebben en minder sociaal betrokken zijn.

De cognitieve problemen zijn, zoals alle MS-symptomen, qua ernst zeer divers. Er is geen direct verband tussen de cognitieve beperkingen en de ziekteduur of de ernst van lichamelijke beperkingen. Cognitieve gebreken kunnen zich al vroeg tijdens de ziekte manifesteren, en ook los van andere symptomen voorkomen. Cognitieve veranderingen komen bij alle MS-vormen voor, bij de progressieve vormen (PPMS en SPMS) het vaakst.

In principe kan elke hiervoor genoemde functie getroffen worden. Het meest evenwel gebeurt dit bij het geheugen, het leervermogen, informatieverwerking en mentale flexibiliteit. Algehele cognitieve achteruitgang is echter uitzonderlijk. Slechts zelden ontstaat het beeld van een dementie.

Bovendien is lezen niet leuk meer; ik weet niet meer wat enkele bladzijden geleden gebeurd is“Ik vergeet afspraken of namen van bekenden—dat kost energie en is heel vervelend. Bovendien is lezen niet leuk meer; ik weet niet meer wat enkele bladzijden geleden gebeurd is”. – Anoniem

De cognitieve veranderingen bij MS kunnen zowel het gevolg zijn van fysieke hersenprocessen, bijvoorbeeld letsel of krimp (atrofie) van bepaalde hersengebieden, als ook ten gevolge van vermoeidheid, stress, depressie, overwerktheid of eenvoudigweg veroudering.

Hoe herken je cognitieve beperkingen?

We onderzoeken de cognitieve functies met gestandaardiseerde neurofysiologische tests. Aangezien problemen al vroeg tijdens de ziekte kunnen ontstaan, is het belangrijk tijdig testwaarden te verzamelen. Dit helpt dan (later) ook bij het zoeken naar een oorzaak (fysiek of bijvoorbeeld depressie) en is van belang voor de behandeling.

Therapeutische mogelijkheden

Het vinden van een goede, adequate behandeling voor cognitieve stoornissen is een grote uitdaging omdat er geen algemeen geldende therapie bestaat. Het gaat erom tot een individuele, op de patiënt toegesneden behandeling te komen op basis van neuropsychologische gegevens en persoonlijke wensen en verlangens. Individuele verbeteringen van cognitieve functies kunnen bijvoorbeeld bereikt worden door regelmatig, door de computer ondersteunde oefeningen te doen.

Het lukt echter niet altijd om cognitieve achteruitgang weer terug te draaien. In dergelijke gevallen richten we ons op strategieën en compensatoire mogelijkheden om met het cognitieve verlies om te gaan. De huidige stand van de wetenschap doet vermoeden dat aerobe lichamelijke training (bijvoorbeeld joggen, zwemmen, lange afstand lopen) een positief effect heeft op de cognitie bij MS-patiënten.

Er zijn nog geen betrouwbare gegevens over een succesvolle medicamenteuze behandeling. Wél is het zo dat immuuntherapie mogelijk kan helpen om de cognitieve vermogens te stabiliseren, respectievelijk de achteruitgang ervan te vertragen.

Uit: Forte 2, 2021, Zwitserland- pag. 18-20.
Tekst: Dr. phil. Olivia Zindel-Geisseler, Vakpsycholoog neuropsychologie, Universiteitsziekenhuis Zürich
Vertaling: Jos Mols

 

Dit bericht heeft 1 reactie

  1. Het sluipende karakter van die cognitieve achteruitgang maakt het moeilijker te beoordelen. Stilstaan en vergelijken met het verleden is mijn enige zicht erop.
    Kortere concentratie is mijn opvallendste gebrek.
    Gelukkig is het brein flexibel!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *