skip to Main Content

Er bestaan geen medicijnen die MS genezen, maar wel middelen die de ziekte kunnen afremmen. Om de kans op ontstekingsaanvallen (schubs) en achteruitgang te verkleinen, zijn twee groepen ziekteremmende medicatie beschikbaar.

De twee groepen zijn:

  • Eerstelijnsmedicatie: middelen die de neuroloog in het algemeen als eerste voorschrijft bij relapsing-remitting MS (RR MS). Deze middelen zijn: interferon-bèta (Avonex, Betaferon, Plegridy, Rebif), glatirameeracetaat (Copaxone en Glatimeeracetaat Mylan), dimethylfumaraat (Tecfidera) en teriflunomide (Aubagio).
  • Tweedelijnsmedicatie: middelen die de neuroloog kan geven als je ondanks eerstelijnsmedicatie toch veel aanvallen hebt en/of snel achteruitgaat. Deze middelen zijn: natalizumab (Tysabri), fingolimod (Gilenya), alemtuzumab (Lemtrada), ocrelizumab (Ocrevus) en cladribine (Mavenclad).

Op deze pagina vind je meer informatie over deze ziekteremmende middelen. Zo lees je wanneer een middel wordt voorgeschreven, wat het doet, in welke vorm het beschikbaar is en wat bekende bijwerkingen zijn.

De neuroloog zal met je overleggen welk middel voor jou het meest geschikt is. In principe zijn al deze medicijnen in meer of mindere mate schadelijk voor een ongeboren kind. Geef daarom altijd aan als je zwanger bent of wilt worden.

EERSTELIJNSMEDICATIE

Avonex®, Betaferon®, Plegridy®, Rebif® (interferon-bèta)

Interferon:

Wat is het?

Dit is een lichaamseigen eiwit dat sinds 1995 in iets gewijzigde vorm in vier verschillende preparaten beschikbaar is: Avonex, Betaferon, Plegridy en Rebif. De neuroloog kan alle vier de preparaten voorschrijven bij relapsing-remitting MS (RR MS). Als je voor de eerste keer symptomen hebt gehad die wijzen op een hoog risico om MS (CIS) te ontwikkelen, krijg je alleen Avonex, Betaferon of Rebif.

Wat doet het?

Interferon beïnvloedt de werking van je afweersysteem en het ontstaan van ontstekingen in je hersenen. De onderlinge verschillen in werkzaamheid tussen de vier preparaten zijn klein. Op de MRI-scan van de hersenen zijn meestal minder nieuwe afwijkingen te zien. Gemiddeld genomen neemt het aantal schubs met 30% af. Maar ook mét interferon krijgen veel mensen nog schubs.

Injectie of tablet?

Alle vier de preparaten kun je zelf injecteren. Hoe vaak en op welke manier (onderhuids of in een spier) dat moet, verschilt per middel.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

Veel mensen krijgen een geïrriteerde huid rond de injectieplaats. Ook hebben mensen na de injectie vaak enige tijd griepachtige klachten, zoals hoofdpijn, rillerigheid (soms koorts), minder energie en spierpijn. In het algemeen treden deze bijwerkingen na enkele weken tot maanden steeds minder vaak op.

Bij sommige mensen maakt het lichaam antistoffen tegen interferon-bèta aan, waardoor het middel minder goed werkt. Dit gebeurt meestal pas nadat ze interferon-bèta meer dan een jaar gebruiken. Een bloedonderzoek kan uitwijzen of je deze antistoffen hebt.

Copaxone®, Glatirameeracetaat Mylan® (glatirameeracetaat)

Wat is het?

Glatirameeracetaat is een mengsel van kleine eiwitten dat de neuroloog kan voorschrijven bij relapsing-remitting MS (RR MS) en als je voor de eerste keer symptomen hebt gehad die wijzen op een hoog risico om MS (CIS) te ontwikkelen. Copaxone wordt al sinds 1995 gebruikt, Glatirameeracetaat Mylan sinds 2018.

Wat doet het?

Glatirameeracetaat beïnvloedt (vermoedelijk) de werking van het afweersysteem en vermindert daarmee de kans op ontstekingen in je hersenen. Gemiddeld genomen neemt het aantal schubs met 30% af, op de MRI-scan van de hersenen zijn vaak minder nieuwe afwijkingen te zien.

Injectie of tablet?

Beide preparaten kun je zelf in de onderhuid injecteren: dagelijks 20 mg of driemaal per week 40 mg.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

Sommige mensen ervaren na de injectie verschijnselen die lijken op een opvlieger. Op de injectieplaats komen ook huidirritatie voor, zoals roodheid en zwelling. Soms treedt verlies van onderhuids vetweefsel op. De kans is klein dat je lichaam antistoffen aanmaakt die de werking verminderen (zoals bij interferon soms het geval is).

Tecfidera® (dimethylfumaraat)

Wat is het?

Dimethylfumaraat (Tecfidera) wordt sinds 2014 voorgeschreven bij relapsing-remitting MS (RR MS). Medicijnen met de werkzame stof dimethylfumaraat worden al jaren gebruikt bij de behandeling van de huidziekte psoriasis. Daardoor zijn we goed op de hoogte van de veiligheid op de lange termijn.

Wat doet het?

Hoe dimethylfumaraat precies werkt, is onbekend. Wel zijn er aanwijzingen dat het de werking van je afweersysteem verandert, waardoor je minder schubs krijgt. De effectiviteit is vergelijkbaar met die van interferon-bèta en glatirameeracetaat: op de MRI-scan van de hersenen zijn minder nieuwe afwijkingen te zien en het aantal schubs neemt af.

Injectie of tablet?

Dimethylfumaraat is beschikbaar in tabletvorm: je neemt twee keer per dag een tablet.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

De meestvoorkomende bijwerkingen zijn blozen (‘flushing’). Vaak gaat dit gepaard met een warm gevoel of jeuk en maagdarmklachten (diarree, misselijkheid, maagpijn). Deze bijwerkingen komen vooral de eerste maanden van de behandeling voor. Minder vaak komt het voor dat het aantal witte bloedcellen daalt en het aantal leverenzymen in het bloed toeneemt. Bij een te laag gehalte witte bloedcellen (met name lymfocyten) ben je vatbaarder voor (vooral) virale infecties. Soms is het dan beter de behandeling te stoppen.

Tecfidera is een ziekte remmend medicijn

Sinds 2014 is bij vijf mensen met MS na langdurig Tecfidera-gebruik progressieve multifocale leukoencefalopathie (PML) vastgesteld. PML is een zeldzame, ernstige infectie van de hersenen met het JC-virus die kan leiden tot ernstige invaliditeit of overlijden. Het risico op PML bij Tecfidera is zeer klein en komt voornamelijk voor bij mensen met een laag lymfocytengehalte in het bloed. Je bloedwaarden worden hierop regelmatig gecontroleerd.

Aubagio® (teriflunomide)

Wat is het?

Teriflunomide (Aubagio) wordt sinds 2014 voorgeschreven bij relapsing-remitting MS (RR MS). Het middel is afgeleid van een medicijn dat wordt gebruikt bij de behandeling van reuma.

Wat doet het?

Teriflunomide vermindert de toename van een bepaald type witte bloedcellen dat een rol speelt bij het ontstekingsproces bij MS. Hierdoor heb je minder schubs en zijn op de MRI-scan van de hersenen minder nieuwe afwijkingen te zien. De effectiviteit is vergelijkbaar met de al jaren gebruikte medicijnen interferon-bèta en glatirameeracetaat.

Injectie of tablet?

Teriflunomide is beschikbaar in tabletvorm: je neemt elke dag een tablet.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

De voornaamste bijwerking is dat je haar in de eerste maanden tijdelijk dunner wordt. Daarnaast daalt bij sommige mensen het aantal witte bloedcellen en stijgt het aantal leverenzymen in het bloed. Bij een te laag gehalte witte bloedcellen (met name lymfocyten) ben je vatbaarder voor (vooral) virale infecties. Soms is het dan beter de behandeling te stoppen. Daarom wordt het eerste half jaar je bloed regelmatig gecontroleerd.

Zeposia® (ozanimod)

Wat is het?

Sinds 2020 kan ozanimod worden voorgeschreven aan mensen met relapsing-remitting MS.

Wat doet het?

Ozanimod zorgt ervoor dat een deel van de witte bloedcellen zich niet meer vrij door het lichaam heen bewegen maar zich met name op bepaalde plekken (de lymfeklieren) bevinden. Dit heeft als doel om het aantal aanvallen (exacerbaties, schubs, relapses) van het afweersysteem op de hersenen en het ruggenmerg te verminderen. Dit middel lijkt qua werking op fingolimod.

Injectie of tablet?

Ozanimod is een capsule die 1x per dag via de mond wordt ingenomen. In de eerste week wordt de dosis langzaam opgevoerd.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

Voor de start van ozanimod wordt uw bloed nagekeken, een hartfilmpje gemaakt, een afspraak bij de huidarts (dermatoloog) geregeld en eventueel moet een uitstrijkje worden verricht via de huisarts. De meest voorkomende bijwerkingen van ozanimod zijn verkoudheid, verlaagde hartslag, een verhoogde of juist verlaagde bloeddruk, verhoogde leverwaardes en een daling van een deel van de witte bloedcellen. Tijdens het gebruik van ozanimod wordt uw bloed regelmatig gecontroleerd.

 

TWEEDELIJNSMEDICATIE

Als je ondanks eerstelijnsmedicatie toch veel aanvallen hebt en/of snel achteruitgaat, kan de neuroloog een middel uit de tweedelijnsmedicatie voorschrijven.

Gilenya® (fingolimod)

Wat is het?

Fingolimod wordt sinds 2012 voorgeschreven bij relapsing-remitting MS (RR MS).

Wat doet het?

Het middel zorgt ervoor dat ontstekingscellen minder geneigd zijn de hersenen binnen te dringen. Gemiddeld neemt de kans op schubs af met ongeveer 50%, op de MRI-scan van de hersenen zijn minder nieuwe afwijkingen te zien.

Injectie of tablet?

Fingolimod is beschikbaar in tabletvorm: je neemt elke dag een tablet.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

Bij inname van de eerste tablet kan de hartslag vertragen. Daarom neem je de eerste tablet in het ziekenhuis onder bewaking van een hartmonitor. Bij volgende tabletten komt een vertraging van de hartslag meestal niet meer voor.

Als je fingolimod enkele maanden gebruikt, zal een oogarts onderzoeken of vocht zich achter je netvlies ophoopt (macula-oedeem). Dit komt in zeldzame gevallen voor en kan reden zijn de behandeling te stoppen.

Net als bij dimethylfumaraat lijkt er bij fingolimod een kans te zijn op progressieve multifocale leukoencefalopathie (PML), een ernstige herseninfectie.

Vergoeding

Behandeling met fingolimod wordt vooralsnog alleen vergoed:

  • als je niet hebt gereageerd op een volledige en geschikte behandeling met ten minste één eerstelijnsmedicijn; of
  • bij snel ontwikkelende ernstige relapsing-remitting MS.

Lemtrada® (alemtuzumab)

Wat is het?

Alemtuzumab wordt voorgeschreven bij actieve relapsing-remitting MS (RR MS). Actieve MS wil zeggen dat je vaak schubs hebt en/of dat op de MRI-scan van je hersenen plekjes oplichten na het geven van contrastmiddel en/of dat het aantal plekjes op de MRI-scan toeneemt.

Wat doet het?

Alemtuzumab bindt zich aan een bepaald eiwit dat op witte bloedcellen zit. Hierdoor worden deze bloedcellen vernietigd en neemt de ziekteactiviteit af. Uit onderzoek blijkt dat mensen die alemtuzumab krijgen tot ongeveer 70% minder schubs hebben, op de MRI-scan van de hersenen zijn minder (nieuwe) afwijkingen te zien.

Injectie, infuus of tablet?

Alemtuzumab wordt in twee kuren via een infuus toegediend. Bij de eerste kuur krijg je op vijf achtereenvolgende dagen één infuus per dag. Na een jaar volgt de tweede kuur waarbij je op drie achtereenvolgende dagen één infuus per dag krijgt.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

Bij het toedienen van het infuus ervaren veel mensen bijwerkingen, zoals hoofdpijn, misselijkheid, koorts, huiduitslag en vermoeidheid. Ook heb je een verhoogd risico op infecties (vooral bovenste luchtweg- en urineweginfecties). Om bijwerkingen te voorkomen of verminderen, krijg je tijdens de kuren aanvullende medicatie.

Tot vier jaar na het laatste infuus heb je een verhoogd risico om auto-immuunziekten te ontwikkelen. Hierbij maakt je lichaam antistoffen tegen lichaamseigen weefsel. Het meest komen antistoffen tegen de schildklier voor. Hierdoor gaat je schildklier te snel of te traag werken, waarvoor je ook weer medicijnen nodig hebt. Zeldzaam zijn antistoffen tegen bloedplaatjes en nieren.

Mavenclad® (cladribine)

Wat is het?

Cladribine wordt sinds maart 2018 voorgeschreven bij actieve MS. Actieve MS wil zeggen dat je vaak schubs hebt en/of dat op de MRI-scan van je hersenen plekjes oplichten na het geven van contrastmiddel en/of dat het aantal plekjes op de MRI-scan toeneemt.

Wat doet het?

Dit medicijn beïnvloedt de werking van je immuunsysteem en daardoor het ontstaan van nieuwe ontstekingen in je hersenen en ruggenmerg. Cladribine vermindert de kans op schubs met ongeveer 55% en de kans op nieuwe afwijkingen op de MRI-scan met 75%. Ook de ziekteprogressie neemt af, wat betekent dat je minder snel achteruitgaat.

Injectie, infuus of tablet?

Cladribine is beschikbaar in tabletvorm. De behandeling duurt vier weken verdeeld over twee jaar. In het eerste jaar slik je eerst een week tabletten, dan een maand niets en daarna slik je weer een week tabletten. Na een jaar doe je dat nog een keer. Na de start van de behandeling zijn de meeste mensen vier jaar lang aanvalsvrij. Als er toch nog ziekteactiviteit is, moet je overgaan op een ander medicijn omdat je niet nog méér cladribine mag innemen.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

De meestvoorkomende bijwerkingen zijn een verlaagd aantal witte bloedlichaampjes, herpesinfecties en huiduitslag. Zeer zelden treden ernstiger bijwerkingen op, zoals ernstige infecties (bij tbc) of kanker. Tot een half jaar na de laatste tabletten wordt elke drie maanden je bloed gecontroleerd.

Cladribine mag je niet gebruiken als je:

  • hiv-positief bent of tbc, hepatitis, kanker of een ernstige nierfunctiestoornis hebt;
  • zwanger bent of
  • borstvoeding geeft.

Ocrevus® (ocrelizumab)

Ocrelizumab wordt sinds maart 2018 voorgeschreven bij actieve MS. Actieve MS wil zeggen dat je vaak schubs hebt en/of dat op de MRI-scan van je hersenen plekjes oplichten na het geven van contrastmiddel en/of dat het aantal plekjes op de MRI-scan toeneemt. Ocrelizumab is bovendien het eerste medicijn dat ook een (bescheiden) effect kan hebben als je vroege primair progressieve MS (PP MS) hebt.
Wat doet het?
Het middel verwijdert een bepaald type witte bloedlichaampjes (de zogenaamde B-cellen) uit je lichaam. Hierdoor komen minder ontstekingscellen bij je hersenen en ruggenmerg.

De kans op schubs neemt af met ongeveer 50% en de kans op nieuwe afwijkingen op de MRI-scan met 80%. Ook de ziekteprogressie neemt af, wat betekent dat je minder snel achteruitgaat.

Injectie, infuus of tablet?

Ocrelizumab wordt halfjaarlijks via een infuus gegeven op de dagbehandeling van de afdeling neurologie. De allereerste dosis krijg je verdeeld over twee keer, met twee weken ertussen. Het duurt een paar uur tot het medicijn is ingelopen. Tussendoor word je regelmatig gecontroleerd, de laatste controle is een uur na de afgifte.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

De meestvoorkomende bijwerkingen zijn huiduitslag, jeuk, griepachtige verschijnselen (zoals hoofdpijn, koorts, vermoeidheid), herpesinfecties en bovenste luchtweginfecties. Zeer zelden treden ernstiger bijwerkingen op, zoals hartklachten, leverziekten of kanker. Voorafgaand aan elk infuus wordt je bloed gecontroleerd op onder meer infecties.

Ocrelizumab mag je niet gebruiken als je:

• ernstig invalide bent;
• ernstig hartfalen of een probleem met je afweersysteem hebt.

Tysabri® (natalizumab)

Natalizumab wordt sinds 2006 voorgeschreven bij relapsing-remitting MS (RR MS).

Wat doet het?

Het middel sluit (waarschijnlijk) de hersenen af voor ontstekingscellen uit de bloedbaan. Gemiddeld neemt de kans op schubs af met een kleine 70% en zijn op de MRI-scan minder nieuwe afwijkingen te zien.

Injectie, infuus of tablet?

Natalizumab krijg je eens per vier weken in het ziekenhuis via een infuus.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

Bij het gebruik van natalizumab is er kans op progressieve multifocale leukoencefalopathie (PML). PML is een ernstige virusinfectie van de hersenen die wordt veroorzaakt door het JC-virus. Dit virus is bij meer dan de helft van de gezonde mensen in het lichaam aanwezig en normaal gesproken onschuldig. Maar bij gebruikers van natalizumab kan dit virus wél ziekte veroorzaken. In de meeste gevallen leidt het tot (ernstige) neurologische uitvalsverschijnselen, in ongeveer 20% tot overlijden.

Voordat je het middel krijgt, wordt daarom eerst gekeken of het JC-virus in je lichaam aanwezig is. Is dat niet zo, dan is de kans op PML bij behandeling met natalizumab extreem laag. Omdat het JC-virus via de lucht wordt overgedragen, wordt je bloed tijdens de behandeling regelmatig gecontroleerd (ongeveer een keer in de zes maanden).

Als je drager van het JC-virus bent, is bij een behandelduur van meer dan twee jaar de kans dat je PML krijgt 3-10%. Weeg daarom de voor- en nadelen van deze behandeling samen met je neuroloog zeer nauwkeurig af. De neurologische controles tijdens de behandeling zijn intensief.

Mayzent® (siponimod)

Sinds 2020 kan siponimod worden voorgeschreven aan mensen met de de secundair progressieve vorm van multipele sclerose. Dit middel is bedoeld voor patiënten die naast de progressie ook aanvallen (exacerbaties, schubs, relapses) doormaken en/of nieuwe witte stofafwijkingen op de MRI-hersenen hebben.

Wat doet het?

Siponimod zorgt ervoor dat een deel van de witte bloedcellen zich niet meer vrij door het lichaam heen bewegen maar zich met name op bepaalde plekken (de lymfeklieren) bevinden. Dit zorgt ervoor dat het aantal aanvallen van het afweersysteem op de hersenen en het ruggenmerg wordt verminderd. Eén studie toonde aan dat de achteruitgang (progressie) van de ziekte werd vertraagd.

Injectie, infuus of tablet?

Siponimod is een tablet die 1x per dag via de mond wordt ingenomen. In de eerste week wordt de dosis langzaam opgevoerd. Voor de start van dit medicament wordt uw bloed nagekeken, een hartfilmpje gemaakt, een afspraak bij de huidarts (dermatoloog) geregeld en eventueel moet een uitstrijkje worden verricht via de huisarts.

Wat zijn bekende bijwerkingen?

De meest voorkomende bijwerkingen van siponimod zijn hoofdpijn, een verhoogde bloeddruk, een verlaagde hartslag en verhoogde leverwaardes. Vooralsnog wordt behandeling met siponimod alleen vergoed als iemand niet heeft gereageerd op een volledige en geschikte behandeling met ten minste één eerstelijnsmedicijn.

Stamceltherapie

Voor de behandeling van de meest agressieve vormen van MS komt steeds meer ‘stamceltherapie’ in beeld. In het bijzonder gaat het om autologe Hematopoietische Stamceltransplantatie (aHSCT). Tot nog toe is die in Nederland niet beschikbaar voor MS-patiënten, wel in het buitenland. Lees bij onze actuele thema’s in Nieuws & Media meer over aHSCT.

Meer informatie

Op de website van MS Zorg Nederland vind je filmpjes van artsen die kort iets vertellen over de werking van de ziekteremmende medicijnen bij MS.
Gebruik je medicijnen en heb je last van bijwerkingen? Dan kun je deze melden bij het bijwerkingencentrum Lareb.

Kijk voor de laatste ontwikkelingen op medicijngebied in onze rubriek MS Onderzoek.

Headerfoto: Martin de Bouter

Dit vind je misschien ook interessant...

Back To Top