Hersenen van MS-patiënten zonder cognitieve problemen zijn extra actief. Veranderingen in hersenactiviteit bij mensen met MS vinden al plaats voordat ze cognitieve problemen – zoals een slechter geheugen – krijgen. Hun brein is actiever dan die van gezonde proefpersonen. MS-patiënten mét cognitieve stoornissen laten juist veel minder hersenactiviteit zien.

Samenvatting proefschrift Hanneke E. Hulst

proefschrift-141119-Hulst-coverVoor haar proefschrift bestudeerde neurowetenschapper Hanneke Hulst de MRI-scans van drie verschillende gebieden van de hersenen. Bij de hersenziekte multiple sclerose zijn fysieke klachten het meest bekend, maar cognitieve stoornissen, zoals geheugen-, aandacht- en concentratieproblemen, komen ook vaak voor. Tot 70% van de patiënten krijgt er mee te maken.

Hulst en haar collega’s deden uitgebreid onderzoek bij 85 mensen, waarvan 55 MS-patiënten en 30 gezonde vrijwilligers. De deelnemers ondergingen neuropsychologische tests, vulden vragenlijsten in en van hun hersenen werden MRI-scans gemaakt. Hanneke Hulst richtte zich op veranderingen in hersenactiviteit die te zien zijn op MRI-scans en legde verbanden met de cognitieve problemen bij MS, die gemeten werden met de neuropsychologische tests.

Hippocampus

De belangrijkste bevinding is dat veranderingen in hersenactiviteit al plaatsvinden vóórdat cognitieve problemen aanwezig zijn. De hersenen van mensen met MS zijn actiever dan die van gezonde proefpersonen. Hulst vermoedt dat deze extra hersenactiviteit compenseert voor beginnende cognitieve problemen, zoals geheugen-, aandacht-, en concentratiestoornissen. Bij mensen met MS mét cognitieve stoornissen vond Hulst juist een uitgebreide afname in hersenactiviteit, vooral in de hippocampus (belangrijk bij geheugen). Mogelijk ligt dat ten grondslag aan die cognitieve problemen.

Naast de hippocampus bestudeerde Hulst nog twee structuren in de hersenen in detail: de thalamus (centrale kern in de hersenen, belangrijk voor algemene cognitie) en de dorsolaterale prefrontale cortex (belangrijk voor werkgeheugen). Zij keek naar anatomische afwijkingen op de MRI-scans, zoals hersenkrimp en afwijkende zenuwuitlopers, en ook naar functionele veranderingen, zoals hersenactiviteit en de ‘communicatie’ tussen verschillende hersenonderdelen (connectiviteit).

Ernstiger

Cognitieve problemen worden door mensen met MS vaak ervaren als ernstiger en meer invaliderend beschouwd dan lichamelijke beperkingen. Dit komt omdat de laatste relatief goed gecompenseerd kunnen worden met hulpmiddelen, terwijl de cognitieve klachten (nog) niet kunnen worden behandeld. Cognitieve klachten bij MS zijn de grootste oorzaak voor arbeidsongeschiktheid.

Meer inzicht in onderliggende mechanismen in de hersenen van mensen met MS kunnen handvatten aanreiken voor toekomstige behandelingen. In het VUmc MS Centrum Amsterdam gaan binnenkort studies van start die het door Hanneke Hulst gevonden idee van ‘compensatiemechanisme’ proberen aan te tonen.

Dit onderzoek is onder andere mogelijk gemaakt door een subsidie van Stichting MS Research.

Titel: Understanding cognitive decline in multiple sclerosis

Highlighting the thalamus, hippocampus and dorsolateral prefrontal cortex
Promotoren: prof.dr. J.J. Geurts en prof.dr. F. Barkhof
Copromotor: prof.dr. B. Uitdehaag

Curriculum Vitae

Personalia:

Naam:     Hanneke Euphemia Hulst
Geboren: Hoorn, 5 april 1983

 Opleiding:
2001 – VWO R.S.G. Wiringherlant te Wieringerwerf

2004 – Gezondheidswetenschappen, VU Amsterdam, bachelor

2005 – Gezondheidswetenschappen, VU Amsterdam, master

2008 – Neuroscience, preklinische neurowetenschappen, master

 Werkervaring:

2013 – Senior onderzoeker afd. Anatomie en Neurowetenschappen

2013 – Algemeen manager stichting Brein in Beeld

2009 – Schrijft populair wetenschappelijke columns voor onder andere MSweb.nl en EOS Psyche en Brein. Haar columns zijn nu ook gebundeld in Moment Suprême, ISBN 978-90-5335-945-7

130904-mszien-hanneke-hulst-2

Promotie:

19 november 2014, VU Amserdam