Op scans van ogen van mensen met MS is te zien hoeveel hersenschade zij hebben. En de mate van hersenschade komt tot uiting in hun lichamelijk functioneren. Hoe groter de schade aan de zenuwcellen, hoe meer sprake er bijvoorbeeld is van krachtsverlies en vermoeidheid. Dat concludeert epidemioloog Lisanne Balk in haar proefschrift.

proefschriften-141024-LisanneBalkkaft2Het oog, met meer dan een miljoen zenuwcellen, kan worden gezien als een ‘weerspiegeling van het brein’. Met behulp van een relatief nieuwe techniek, optische coherentie tomografie (OCT), kan een 3D scan gemaakt worden van de oogzenuw en andere zenuwcellen in het netvlies. Bij MS is sprake van schade aan de zenuwcellen. Deze schade veroorzaakt onomkeerbare invaliditeit bij de mensen met MS en het in kaart brengen van het proces is daarom belangrijk.

Lisanne Balk vergeleek de ogen van 230 langdurig zieke MS-patiënten met die van 63 gezonde vrijwilligers. Alle deelnemers kregen MRI-scans van het brein en OCT-scans van het netvlies. Met behulp van dez scans kon de mate van krimp van het netvlies en van de delen van de hersenen die betrokken zijn bij het visuele systeem, worden gemeten.

De resultaten van dit proefschrift laten zien dat OCT een heel nauwkeurig en snelle manier is om schade aan de zenuwcellen te meten bij patiënten met MS. Deze schade, te zien door het dunner worden van bepaalde cellagen van het netvlies, blijkt een indicatie voor schade in de rest van het brein en hangt samen met het fysiek functioneren van de patiënt zoals krachtverlies, loopproblemen en vermoeidheid. Daarnaast bleek dat gezonde zenuwcellen ook beschadigd kunnen raken doordat zij verbindingen hebben met beschadigde zenuwcellen. De schade verspreidt zich op deze manier als een ‘domino-effect’ door het centrale zenuwstelsel.

Met behulp van OCT kunnen we dus de ziekteprogressie van de patiënt nauwkeurig in kaart brengen en kunnen we potentiele effecten van nieuwe neuroprotectieve medicatie meten. Daarnaast is het echter ook een waardevolle techniek om meer inzicht te krijgen in mechanismen die ten grondslag liggen aan de beschadiging van zenuwcellen bij de ziekte MS.

In de nabije toekomst zal longitudinale data beschikbaar komen, waardoor we deze mechanismen nog nauwkeuriger in kaart kunnen brengen en mogelijk het individuele ziekteverloop beter kunnen voorspellen.

Het onderzoek is mogelijk gemaakt door een subsidie van Stichting MS Research

Titel: The eye as a window to the brain: Optical coherence tomography in MS
Promotoren: pof.dr B. Uitdehaag, prof.dr. C. Polman, dr A. Petzhold

Curriculum Vitae

Personalia:

Naam:     Lisanne Balk
Geboren: Heemskerk, 15 februari 1987

 Opleiding:
2004 Atheneum, Jac. P. Thijsse College Castricum
2008 Bachelor, Gezondheidswetenschappen Vrije Universiteit Amsterdam
2010 Research Master Lifestyle and Chronic Disorders, VU Amsterdam (cum laude)

 Werkervaring:

2010 – heden Junior onderzoeker, Multiple Sclerosis Centrum, VUmc Amsterdam
2012 – heden Docent toegepaste biostatistiek (Epidm, VUmc, Amsterda
2014 Visiting scholar, University of California, San Francisco, CA, VS

proefschriften-141024-LisanneBalk

Promotie:

24 oktober 2014, VU Amsterdam

Relatie met MS:

Tijdens mijn epidemiologie opleiding ging al snel mijn voorkeur uit naar de klinische epidemiologie. Mede doordat mensen in mijn directe omgeving te maken hebben met MS, heb ik er destijds voor gekozen om promotie onderzoek te doen bij het MS centrum van het VUmc.
Door het doen van onderzoek naar de progressie en onderliggende mechanismen van de ziekte hoop ik een bijdrage te leveren aan de oplossing.