Speciaal voor dit themanummer vroeg ik mij af: ‘Wat heb ik met design?’ In mijn beleving is design iets wat bijzonder is, uniek, vaak mooi (maar niet altijd) en duur. In ons huis is het enige ‘design-object’ wat ik in de gauwigheid kan bedenken het kattenvoerbakje.

Door: Hanneke Hulst
mszien-140908-Hanneke-Hulst-illuMijn broer is designer. Toen hij nog studeerde en ik klein was (we schelen acht jaar in leeftijd) kon ik geen genoeg krijgen van zijn creaties en de manier waarop hij deze presenteerde. Heel erg mooi vond ik het, dat wilde ik ook kunnen! Dat is, zoals u weet, uiteindelijk anders gelopen. Toch houd ik mij, binnen het neurowetenschappelijk onderzoek, ook met enige regelmaat bezig met design. Design van een iets andere aard, het onderzoeksdesign.

Wat wordt er precies bedoeld met onderzoeksdesign? Zo artistiek en kleurrijk als de plaatjes die Google afbeeldingen uitspuwt als je de zoekterm design gebruikt, zo degelijk en nauwkeurig is het design van de onderzoeker. Het is echter wel het fundament van onderzoek en derhalve misschien wel één van de allerbelangrijkste onderdelen die, voordat een studie van start kan gaan, tot in detail moet worden uitgedacht.

Grofweg zijn de stappen als volgt: het begint allemaal met een onderzoeksvraag. Op welke vraag gaat het voorgestelde onderzoek antwoord geven? Om tot een originele en relevante vraag te komen, zal je goed op de hoogte moeten zijn van de bestaande (internationale) literatuur. Mogelijk is er door andere onderzoeksgroepen al onderzoek gedaan naar het onderwerp. Dat betekent dat je door kunt bouwen op deze reeds bestaande kennis. Na een grondige speurtocht door de literatuur, kan de vraag worden vastgelegd.

Een tweede stap, nog voordat het onderzoek van start kan gaan, is het formuleren van een hypothese: de verwachte uitkomst van het onderzoek. Op basis van alle eerdere onderzoeken die gedaan zijn en de kennis die we hebben over het brein kunnen we beredeneren wat een mogelijk logische uitkomst zal zijn. Het eindresultaat van het onderzoek zal duidelijkheid geven of de hypothese moet worden aangenomen (de hypothese blijkt in overeenstemming met de gegevens die zijn verzameld) of verworpen moet worden (de hypothese blijkt niet in overeenstemming met de gegevens die zijn verzameld).

Als derde stap moeten we bepalen hoe we de hypothese kunnen testen. Welke gegevens moeten we verzamelen over onze patiënten en gezonde deelnemers, om aan te tonen dat de hypothese klopt of niet? Bij gegevens kunt u denken aan verschillende MRI scans, vragenlijsten over angst en depressie, vragenlijsten over vermoeidheid en slaapproblemen, informatie over de ziekteduur en ziekte ernst, scores op neuropsychologische taakjes etc. Naast het nadenken over welke gegevens te verzamelen, moeten we ook bedenken bij hoeveel mensen we deze gegevens willen verzamelen om tot betrouwbare uitspraken te komen en vooral te voorkomen dat bevindingen op ‘toeval’ berusten.

Dit hele fundament van een onderzoek wordt beoordeeld door een wetenschappelijke commissie (grofweg: klopt het onderzoeksdesign) en een medisch ethische commissie (is de belasting voor de deelnemers in verhouding tot de winst die we eruit kunnen halen voor de wetenschap). Pas als beide commissies akkoord zijn, kan het onderzoek van start.

In mijn proefschrift zijn 10 verschillende wetenschappelijke onderzoeken beschreven. Elk onderzoek probeert antwoord te geven op een hele specifieke onderzoeksvraag en voor elk onderzoek is het beste onderzoeksdesign uitgezocht en uitgewerkt. Nu zijn we echter op het punt dat mijn proefschrift inhoudelijk gezien ‘af’ is. Nu is het de beurt aan mijn ‘designer-broer’ om ervoor te zorgen dat ook de omslag van het proefschrift er mooi uit komt te zien. Ik ben zeer benieuwd naar de eerste ontwerpen!

Voor geïnteresseerden: u bent van harte welkom op de openbare verdediging van mijn proefschrift. Deze zal plaatsvinden op woensdag 19 november a.s. om 13.45 uur in de Aula van het hoofdgebouw van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

September 2014