skip to Main Content

Het Ned. Instituut voor Hersenonderzoek

Een dag bij het herseninstituut

Om er te komen moet je wat over hebben, want het Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek (NIH) ligt verscholen achter het Amsterdams Academisch Medisch Centrum (AMC). Niettemin: een indrukwekkend instituut, merk je al binnen een dag.

Door: Hanneke Douw

Binnenkomen is een pasjeskwestie of de juiste mensen kennen, maar dan word je ook met alle egards behandeld. Lopend door de gangen zie je mensen in krappe kamers achter de computer, maar ook een ruimte waarin zich het materiaal bevindt en het eigenlijke onderzoek wordt uitgevoerd. De deur mag even open maar daar blijft het ook bij.

3d8mszien3hersenbankZe werken er met virussen en alhoewel dat geen enkel kwaad kan – zo verzekeren de wetenschappers – omdat de virussen als het ware lam zijn gemaakt en kreupel, wordt alle voorzichtigheid betracht en gaat de deur snel weer dicht. Hier werken 120 mensen verdeeld in 10 groepen waarvan de Nederlandse Hersenbank er een is.

Dat de Nederlandse Hersenbank van fundamenteel belang is om überhaupt onderzoek naar een ziekte als MS te kunnen doen lijkt evident. Gebruik maken van proefdieren en het proefdiermodel houdt ergens op omdat je die geen echte MS kunt geven maar slechts een daarop gelijkende ziekte. Om uiteindelijk écht te kunnen uitvinden hoe het zit bij deze zenuwaandoening zul je de hersenen van gezonde mensen naast die van mensen met MS – in verschillende gradaties – moeten kunnen leggen. Onderzoek op deze manier is de enige mogelijkheid om het raadsel goed te kunnen oplossen… ooit… want let wel: een en ander zal niet van vandaag op morgen gebeuren.

Niet voldoende

Wanneer het instituut een onderzoek wil uitvoeren krijgt het daarvoor de benodigde stukjes weefsel van de Nederlandse Hersenbank. Ook andere landen maken trouwens voor hun onderzoeken gebruik van middelen van deze bank. En omdat het aantal mensen dat hun hersenen na overlijden ter beschikking stelt nog niet overhoudt, moet er dus af en toe nee verkocht worden, simpelweg omdat er dus niet voldoende is. Vandaar dat ze hier de mensen graag aansporen vast te leggen dat na overlijden de hersenen naar de Hersenbank mogen.

Iedereen die zijn hersenen ter beschikking wil stellen kan ervan op aan dat de gang van zaken zeer snel, respectvol en behoedzaam is. Het lichaam van een overledene gaat direct naar het ziekenhuis van de Vrije Universiteit in Amsterdam, waar het hersenweefsel wordt verwijderd. Daarna gaat het lichaam van de overledene weer meteen in oude staat naar de familie. Van de ingreep is niks te zien. Niets staat een gewone begrafenis of afscheid nemen in de weg.

Inge Huitinga

Een van de onderzoekers die daarvan alles weet is Inge Huitinga (1960). Ze studeerde medische biologie met als specialisatie immunologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, promoveerde in 1992 op MS en werkte onder meer in Oxford. Daar groeide haar interesse in de meer neuro- pathologische kant binnen de immunologie.

Zodoende kwam ze terecht bij professor Schwaab, directeur van het NIH. En ofschoon dit instituut via een slurf verbonden is met het academisch ziekenhuis is het een volstrekt onafhankelijke eenheid. Hier probeert ze met een kleine club mensen een aparte MS-unit van de grond te krijgen en dat lijkt aardig te gaan lukken.

Als ze gaat praten over het onderzoek dat ze doet naar de oorzaken en gevolgen van MS krijgen Inges ogen een aparte glans. Vol vuur vertelt ze dat ze zeker weet de oorzaak ooit te zullen vinden, samen met anderen wellicht, maar het moet lukken zo vertelt ze. Inmiddels is ze zover dat ze heeft ontdekte dat er een direct verband bestaat tussen het stresshormoon cortisol (een hormoon dat iedereen produceert, ook mensen met MS, op het moment dat er sprake is van een ontsteking) en het voorkomen van ontstekingen in de Hypothalamus. Dit is een klein gedeelte onder in de hersenen waarvan totnogtoe is gedacht dat het met MS niks van doen had.

Wat Inge nu weet is, dat wanneer er meerdere ontstekingen in de Hypothalamus actief zijn het stresshormoon cortisol – dat bijvoorbeeld ook in prednisolon zit – dat de ontsteking moet afremmen, veel minder wordt gemaakt. Het hormoon lijkt afgedempt, terwijl het juist heel actief zou moeten zijn. Het gevolg is dat de ontstekingen forse schade kunnen aanrichten en de demyelinisatie (de afbraak van de beschermlaag die rondom de zenuwen ligt) grote vormen aanneemt.

Zonder op de zaken vooruit te willen lopen, zo beklemtoont Inge, vertelt ze dat de vele ontstekingen in de Hypothalamus en de gevolgen daarvan, wel eens een verband zouden kunnen hebben met de aard en het beloop van MS. Nu is voorzichtigheid in onderzoeksland altijd geboden. Ook kijkend en luisterend naar Inge is duidelijk dat nog veel meer hersenonderzoek noodzakelijk is om uiteindelijk de gehele puzzel te kunnen leggen. Maar elke stap vooruit, hoe klein ook, is er een en wanneer niet meer van nut voor de huidige generatie mensen met MS, dan toch zeker voor de volgende.

Prikbord

Slenterend door dit gebouw, kom je de verzameling hersenen op sterk water tegen, maar ook het prikbord met daarop de vlammende artikelen die in de pers zijn verschenen naar aanleiding van onderzoeken die gedaan zijn binnen dit instituut. Wat opvalt is dat er op dit moment niks over MS hangt en Inge zelf geeft aan dat het tijd wordt dat daar verandering in komt.

Kijkend door de microscoop naar een stukje hersenweefsel met daarin alle soorten van ontstekingshaarden naast elkaar, is te zien hoe ingewikkeld MS is. Inge laat zich niet van de wijs brengen. Zich zo nu en dan verontschuldigend laat ze zien hoeveel verschillende ontstekingshaarden er naast elkaar kunnen liggen in een stukje hersenweefsel. Als MS-patiënt immers en meekijkend door de microscoop zie je letterlijk je eigen vijand en dat kan best confronterend zijn, aldus Inge.

Maar de uitleg die Inge erbij geeft en de passie die je in haar betoog voelt geven je het rotsvaste vertrouwen dat het probleem MS en het bijdragen aan de oplossing ervan bij haar in goede handen is.

De formulieren voor het doneren van hersenweefsel zijn verkrijgbaar bij de
Nederlandse Hersenbank,
Meibergdreef 33,1105 AZ Amsterdam telefoon (020) 5665499 of via
www.hersenbank.nl.

 

MSzien 2003, jaargang 2, nummer 3 (juni)

Dit bericht heeft 0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Back To Top