skip to Main Content
Alles Over Onze Hersenen, Deel 1

Alles over onze hersenen, deel 1

Hersenen zijn een belangrijk onderdeel van ons lichaam en ze zijn onderwerp van gesprek bij multiple sclerose. Karen, medewerker van MSweb, verdiepte zich in de hersenen. Ze bracht een bezoek aan de Hersenbank en vroeg zich af wij zelf iets kunnen bijdragen aan hersenonderzoek.

Hersenonderzoek

De hersenen en het ruggenmerg zijn weinig toegankelijke gebieden van het menselijk lichaam. Onderzoek naar hersenaandoeningen is door de gevoeligheid van dit gebied zeer moeilijk. We weten dan ook relatief weinig over de werking van de hersenen. Voor geen enkele hersenziekte is tot op heden een medicijn gevonden dat honderd procent geneest.

75cartikelenhersenenmicrvrouwKennis van de hersenen is belangrijk omdat:

  • we willen weten hoe het lichaam door de hersenen wordt aangestuurd;
  • we willen weten wat de oorzaak is van hersenziektes;
  • we op zoek zijn naar de genezing van hersenziektes.

MRI

Hersenonderzoek is sinds de komst van de Magnetic Resonance Imaging (MRI) gemakkelijker geworden. Meer hierover is te lezen in de rubriek: Wat is MS/hulponderzoek.

De MRI maakt het mogelijk een afbeelding te maken van levend hersenweefsel waardoor bijzonderheden aan het licht kunnen komen. De MRI is een hulpmiddel om de diagnose multiple sclerose vast te stellen en kan actieve ontstekingen in de hersenen en het ruggenmerg laten zien. Voordeel van de MRI is dat het de activiteit van de ziekte pijnloos en objectief meet.

a50artikelenhersenenmriMet de komst van de MRI in de jaren tachtig van de vorige eeuw, is de ontwikkeling van de kennis over de hersenen versneld. Toch blijft hersenonderzoek beperkt omdat de MRI ons weliswaar een blik kan geven in het binnenste van de hersenen, maar deze blik vrij eenzijdig is.

Voor sommige doeleinden is de MRI echter afdoende en het is zeker al een grote verbetering ten opzichte van onderzoek zonder gebruik van de MRI.

Voor het verkrijgen van gegevens over chemische reacties in de hersenen, de invloed van bacteriën en virussen, moleculaire veranderingen, enzovoort, is een afbeelding door middel van de MRI niet toereikend. Voor onderzoek waar deze fysieke gegevens voor nodig zijn, is hersenweefsel nodig.

Van sommige organen, zoals de lever, kun je een deel van dat orgaan wegnemen terwijl iemand in leven is. Het wegnemen van hersenweefsel bij een levend persoon is daarentegen niet mogelijk.

Hersenvloeistof

Het wegnemen van hersenweefsel is niet mogelijk bij levende personen, maar hersenvloeistof kan je wel afnemen en dat kan gedeeltelijk uitkomst bieden. Hersenvloeistof – ook wel liquor genoemd – is de vloeistof waar de hersenen als het ware in drijven en die ook door het ruggenmerg loopt.

Door middel van een zogeheten lumbaalpunctie, een prik in de ruggenmerg, kan de arts een kleine hoeveelheid vloeistof afnemen. Hersenvloeistof kan iets zeggen over de hersenen. Analyse van de liquor kan een bijdrage leveren aan de diagnose MS. Het verkrijgen van hersenvloeistof is niet geheel pijnloos en geeft soms ongemakkelijke, maar slechts onschuldige bijwerkingen.

Waarom is hersenonderzoek moeilijk?

Geen ms wel msDiverse technieken kunnen ons meer vertellen over de hersenen. Maar nog steeds is echt hersenweefsel nodig om een bepaalde groep gegevens te verkrijgen. Zoals gezegd kan je hersenweefsel niet van een levend persoon afnemen. Dit komt omdat:

  • we denken dat alle delen van de hersenen worden gebruikt;
  • we onvoldoende kennis hebben over hersenen om te weten welk deel we eventueel tóch zouden kunnen missen;
  • de hersenen erg gevoelig zijn en de kans op beschadiging groot is bij het wegnemen van een stukje weefsel. De relatief geringe kennis over de hersenen vergroot deze kans.

De Nederlandse Hersenbank

De Nederlandse Hersenbank (NHB) maakt hersenweefselonderzoek wél mogelijk. Dit gebeurt door hersenweefsel van overleden mensen, mensen met en zonder MS, ter vergelijking te verzamelen en te typeren. Typeren wil zeggen het noteren van de belangrijkste kenmerken van het weefsel.

De NHB verstrekt hersenweefsel aan instituten die onderzoek doen naar verschillende hersenaandoeningen. Wereldwijd zijn ruim vijfhonderd onderzoeken bezig of reeds afgerond met behulp van het materiaal van de Nederlandse Hersenbank.

Voorbeelden van de hersenaandoeningen die worden onderzocht met behulp van de weefsels die de NHB verzamelt, zijn:

  • 7fdartikelenhersenenhersenenziekte van Alzheimer
  • schizofrenie
  • ziekte van Parkinson
  • migraine
  • epilepsie
  • ziekte van Korsakoff
  • depressies
  • multiple sclerose

In het geval van multiple sclerose (MS) wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de verandering van genen in het hersenweefsel en de veroorzakers van de ontstekingen en de mate van schade aan de zenuwcellen ten opzichte van de ernst van de ziekte bij de patiënt. Zie verder www.hersenbank.nl.

Zo zijn er talloze onderzoeken naar hersenaandoeningen mogelijk met behulp van hersenweefsel. Het uiteindelijke doel is dat onderzoek leidt tot preventie en/of werkzame therapie van deze aandoeningen.
Aangezien veel neurologische aandoeningen alleen bij mensen voorkomen en daarom een vergelijkbaar onderzoek op dieren* niet mogelijk is, zijn de onderzoekers afhankelijk van de beschikbaarheid van hersenweefsel van overleden donoren.

* In veel van de medische artikelen op MSweb wordt gesproken over onderzoek naar MS op dieren, bijvoorbeeld muizen die de ziekte EAE hebben. Deze ziekte lijkt op MS en geeft ons een model waardoor we wel onderzoek naar MS kunnen doen. Echter, het is slechts een model waardoor resultaten die verkregen zijn door onderzoek op muismodellen NOOIT zonder meer gegeneraliseerd kunnen worden zodat deze op mensen van toepassing zijn. Dat maakt de resultaten van deze onderzoeken altijd minder betrouwbaar.
Daarnaast is een muis zeker geen representatieve vervanger van een mens bij onderzoek. Dus al zouden er muizen met echte MS bestaan, dan nog zijn onderzoeksresultaten niet zonder voorwaarden over te brengen op mensen. (in een volgend deel van de serie De Hersenen gaan we nader in op EAE)


Hersenweefsel

Om goed onderzoek te doen moet je hersenweefsel van mensen met MS kunnen vergelijken met weefsel van mensen zonder MS. Het verkrijgen van hersenweefsel van donoren zonder neurologische of psychiatrische aandoeningen, de controleweefsels, is een voortdurend probleem voor de Nederlandse Hersenbank (NHB).

Veel Nederlanders hebben ingestemd met orgaandonatie of weefseldonatie na hun overlijden en dragen een donorcodicil. Bij donatie is sprake van de mogelijkheid van transplantatie van bijvoorbeeld het hart, de nieren of andere organen. Het orgaan van de overleden persoon kan het leven van een ander redden of dragelijker maken. Hersenen zijn niet te gebruiken voor transplantatie.

Met het bekende donorcodicil geef je geen toestemming voor hersenonderzoek na je dood (hersenobductie). Met dat donorcodicil stel je je lichaamsweefsels en je organen ter beschikking voor transplantatiedoeleinden. De hersenen en het ruggenmerg vallen hier niet onder. Het invullen van een apart hersencodicil is dus noodzakelijk.

Het materiaal dat de NHB beschikbaar stelt aan onderzoekers over de hele wereld is voorzien van een duidelijke medische historie met zoveel mogelijk relevante informatie over chronische en acute ziekten, ziekteverloop, medicatie, alcohol- en druggebruik en rookgewoonten. Het opvragen van medische gegevens gebeurt altijd met toestemming van de donor of een naast familielid.

Het vragen van toestemming om medische gegevens te gebruiken gebeurt van te voren en in combinatie met het vragen van toestemming voor hersenobductie. De medische gegevens worden samengevat en in het Engels vertaald voor buitenlandse onderzoekers.

Omdat deze gegevens nodig zijn is het belangrijk dat mensen die hun hersenen aan de NHB beschikbaar willen stellen na overlijden, dit al eerder aangeven zodat een gedeelte van dit onderzoek naar de leefwijze van de persoon bij leven kan plaatsvinden.

271artikelenhersenenNHB

Op www.hersenbank.nl staan alle gegevens over het voor onderzoek doneren van hersen- en ruggenmergweefsel.

Dit bericht heeft 0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Back To Top