De celliste Carla Veen won in 2010 met de film ‘(Z)onder voorbehoud’ de eerste prijs in de categorie Beeld en Geluid van de jaarlijkse wedstrijd ‘de Pen als Lotgenoot’. In de film vertelt zij doormiddel van  muziek, woord en beeld, wat de diagnose MS met haar heeft gedaan. Een wondermooi, aangrijpend en toch lichte, korte film. MSzien sprak met Carla over muziek, vrijheid en wroeten in de aarde.  

Door: Marja Morskieft 

mszien-110302-portret-mentaal-sterk-1Carla Veen (1967) was celliste. Ze speelde in verschillende kamermuziekensembles, zoals Het Nederlands Kamerorkest, het strijkorkest Currende en het bekende Flairck. Bij het Orkest van het Oosten was ze plaatsvervangend aanvoerder.

Carla groeide op in Wageningen. In het gezin Veen was het ‘normaal’ om een instrument te spelen. In het familiekwintet ontbrak nog een laag instrument, waardoor Carla op 9-jarige leeftijd voor de cello koos. Ze bracht veel tijd door op de Wageningse Muziekschool en deed, tijdens haar middelbare schooltijd, al mee aan verschillende kleinere muziektheaterproducties. Na een jaar toneelacademie en een jaar de Muziek en Beweging-opleiding, koos ze voor het conservatorium in Rotterdam.

MS manifesteert zich

De MS manifesteerde zich al in 1995 met een oogzenuwontsteking, maar dat werd toen niet als MS-aanval gezien. Pas tien jaar later werd duidelijk wat er scheelde. Carla kon haar beroep niet meer uitoefenen. Ze vertelt daarover in de prijswinnende film. ”Ontzettend blij en opgelucht was ik dat ik me niet meer naar het orkest hoefde te slepen,” aldus Carla in haar korte film. Onder begeleiding van de warme klanken van haar cello, meldt ze het nuchter: ze benutte elke pauze om op een bank, of zelfs op een matje op de grond te gaan liggen. Een heel bekend verhaal voor veel mensen met MS: die vreselijke vermoeidheid.

“Dat ik het spelen in een orkest moest opgeven, ervaar ik niet als het ergste,” vertelt  Carla, “maar ik speelde graag in de kamermuziek ensembles.” De celliste op de achtergrond in haar film is zijzelf. De muziek dateert uit de tijd dat ze bij Flairck speelde van 1995 tot 1997. Het is een opname van een optreden in Santiago, Brazilië. Carla: “De cello gaf me altijd een goed, mooi en warm gevoel. Zelfs nu kan ik alleen maar denken: mijn keuze is goed geweest, ik heb fijne herinneringen aan het spelen.”

Zang, dans, muziek en film

In haar jeugd hield Carla zich behalve met de cello ook bezig met zang, dans en een korte tijd met toneel. Nu dus de beeldkunst. Hoe kwam ze op het idee een film te maken over haar leven met MS? Carla zegt hierover: ”Ik had al eerder korte films gemaakt, als oefening voor  het afscheidsfilmpje dat ik maakte voor mijn collega’s van het orkest. Ik wilde laten zien dat er méér is in het leven dan in een orkest spelen. Ik stuurde een ingekorte versie hiervan naar ‘de Pen als Lotgenoot’.”‘Op mijn zoektocht naar vrijheid vond ik. Ik vond de cello, ik vond Flairck, ik vond het orkest,’  zo begint Carla haar verhaal in haar korte film. De jury van ‘de Pen als Lotgenoot’ karakteriseert haar verhaal als krachtig, waarbij ze op treffende wijze de impact schetst, die MS op haar leven heeft.

Ze kreeg leuke reacties na haar uitverkiezing, maar de landelijke aandacht viel haar tegen. “Tja, als celliste ben je toch altijd eerzuchtig…, maar het leukste was zonder enige twijfel het maken van,” aldus Carla. In haar hoofd zitten meer ideeën voor volgende films, maar vooralsnog gaat ze die niet op korte termijn tot uitvoering brengen. “Ik heb veel hulp gehad bij het maken van deze film. Ik wil nu eerst bekijken hoe mijn MS zich ontwikkelt voor ik nieuwe keuzes maak.”

Ze vond de tuin

In haar korte film toont Carla een andere passie: haar groentetuin. “Er is meer in mij dan alleen muziek. Wat nu telt, is de nieuwe kweek in de kas en de tuin.” portretten-vp-110302-portret-mentaal-sterk-2Voorzichtig wiedt ze om de jonge veldsla heen, malse kroppen sla trekt ze uit de grond. Haar cello, een Rinaldi uit 1890, verkoopt Carla binnenkort en de opbrengst zal ze gebruiken voor haar tuin en kweekkas.

“Voorheen zat ik in een natuurwerkgroep. Heerlijk vind ik het, om met mijn handen in de grond te werken. Het is een uitdaging steeds nieuwe soorten en gewassen te leren kennen.” Ze heeft een voorkeur voor exotische, mediterrane gewassen die ze eerst in haar kas opkweekt en later buiten uitplant. Mediterraan omdat ze haar hart daaraan verloor in Spanje, waar ze twee jaar woonde en in een orkest speelde. Voorheen deed ze ook het spitwerk zelf, nu helpen haar vriend en zijn broer haar met de zwaardere klussen. Het planwerk, de zoektocht naar de zaden en plantjes doet ze zelf met heel veel plezier.

Vrije geest

De vrije geest, waarover ze in haar film spreekt, is noodzakelijk om, met de hobbels die de MS opwerpt, uit te vinden wat wél mogelijk is. En voor het zoeken naar antwoorden op de vragen, die de grillige ziekte MS steeds opwerpt.
“De muziek is een afgesloten hoofdstuk,” constateert Carla nuchter, “Ik luister nog wel naar muziek, naar lichte strijkkwartetten, bijvoorbeeld.” Net zoals haar voorliefde voor het bergwandelen, dat ze moest opgeven, beschouwt ze haar bestaan als celliste als een groot verlies, maar: ”Het is zoals het is. De tuin betekent een nieuw hoofdstuk in mijn leven, zolang als dat duurt,” aldus Carla. “Wanneer het tuinfeest ophoudt, weet ik niet, dus geniet ik nú des te meer. MS is Mentaal Sterk”, is het slot van Carla’s beeldverhaal.

Het filmpje van Carla Veen is te zien op MSweb –> Boek en Beeld –> Beeld en Geluid.

De Pen als Lotgenoot, is een jaarlijkse wedstrijd waarin mensen met een chronische ziekte of handicap  hun leefwereld zichtbaar kunnen maken. Er zijn prijzen voor de categorieën: Tekst, Beeld en Geluid en Cartoon. De wedstrijd wordt georganiseerd in opdracht van Fonds PGO en gefinancierd door het Ministerie van VWS: depenalslotgenoot.nl

 MSzien jaargang 10, maart 2011 (1)