Prachtig monument aan de Waalkade in Nijmegen

Langs de Waalkade in Nijmegen, vlak bij de spoorbrug, ligt sinds 1982 het kunstwerk ‘Labyrint’ van Klaus van de Locht (1942 – 2003). Op de grens van water en land, het raakvlak van stad en rivier. Bij hoog water loopt dit klassiek gevormde labyrint onder. Wie was Klaus van de Locht? Wat is de relatie met MS? En wat heeft zijn Labyrint ons te zeggen?

Door: Marja Morskieft*

3e4mszien0606labyrint1Heerlijk om dichtbij het water te wonen, vind ik. Geboren op nuchtere zandgrond en tussen benauwende
houtwallen, voel ik me veel vrijer aan zee; de zilte lucht, de weidse blik en de golven geven me het gevoel dat alles mogelijk is. Dat ik verder kan kijken, denken en reizen dan het hier en nu.
Op dit moment woon ik dan wel niet aan de kust, maar aan een brede rivier: de Waal. Op de kade langs de Waal, op de plek waar tot 1881 de oude Waalhaven lag, bevindt zich een intrigerend stenen kunstwerk. Ik sta er graag even stil als ik over de kade rijd met mijn scootmobiel. Het uitzicht over de rivier, de spoorbrug en de mooie luchten erboven is op een zonnige dag overweldigend. Vaak spelen er kinderen op het labyrint, ze springen van de ene ring naar de andere of laten stokjes drijven in de met water gevulde geulen.
Waarom ben ik gefascineerd door dit labyrint?

Geliefd thema
Al sinds de oudheid laten kunstenaars zich inspireren door het labyrint. Koning Minos van Kreta liet volgens een Griekse mythe door Daidalos een enorm labyrint bouwen, en sloot er de angstaanjagende Minotaurus op. Een wezen half mens, half stier; ongelukkige uitkomst van een liaison van zijn vrouw met een stier. Het Labyrint van Knossos is op veel antieke munten afgebeeld.
Ook in de Renaissance was het labyrint een geliefd thema op schilderijen. Een fraai voorbeeld is een schildering van Bartolomea Veneto (werkzaam van 1502 – 1530) waarop een heer te zien is met op zijn tuniek een geheimzinnige afbeelding.
De thematiek van het dwalen komt in de jaren ’90 van de vorige eeuw terug in de levensgrote labyrinten die landschapskunstenaars en monumentaal vormgevers als Jim Buchannan voor de openbare ruimte ontwerpen. Deze ‘landartist’ uit Ierland legde in Eibergen, provincie Gelderland een Kretenzisch drieringslabyrinth aan met brede paden tussen heuvels van gras. In het midden staat een ronde toren. Dit Labyrinth van Mallem is genoemd naar het kasteel van Malle, al eeuwen verdwenen.

De kunstenaar

310mszien0606labyrintvdlogtWie is Klaus van de Locht? Hij werd in 1942 geboren in Millingen, een stadje bij Emmerich in Duitsland. Door zijn familie was hij voorbestemd om priester te worden en daarom kreeg hij een klassieke opleiding. Hij studeerde theologie en filosofie in Munster. Maar al gauw verkoos hij het ‘aardse bestaan’ en vertrok naar de kunstacademie in Wuppertal.
De klassieke mythologie werd een levenslange inspiratiebron voor hem, naast bijbelse motieven en symbolen en archetypen uit oude culturen en niet–christelijke godsdiensten.
Toen Van de Locht bij Pina Bausch (danseres, choreografe) decorschilder werd, ontmoette hij daar zijn muze, een danseres. Met haar woonde hij twee jaar in Londen. In deze periode ontwikkelde hij zijn eigen tekenstijl, en ging ook landschapsschilderingen maken.
Na het eind van deze relatie belandde de kunstenaar in een depressieve, duistere periode, door hem abyss genoemd (de onpeilbare afgrond van de angst).
In 1975 vestigt hij zich in Nijmegen, en gaat als docent tekenen, schilderen en druktechnieken in Oss werken. In die tijd verschijnt als ‘uitweg’ uit de afgrond het labyrint in zijn werk. Het labyrint, schrijft Van de Locht in het boekje Labyrint, is een metafoor voor de levensloop, een mogelijkheid de vragen naar een zinvol leven te beantwoorden. Een steun voor de mens die op zoek is naar zichzelf. Maar ook staat het labyrint voor de geordende baan van de sterren, de kosmos – het Griekse woord voor ordening en sieraad -, waar de mens deel van uitmaakt.

Troost

Van de Locht ervaart de richtinggevende en troostende betekenis van het symbool en gaat op zoek naar de betekenis ervan in oude culturen. De weerslag is in zijn werk te zien: labyrinten verschijnen overal, samen met mensfiguren die bijna op Minoïsche tekeningen uit de Griekse oudheid lijken. Van de Locht werkt met alle materiaal dat hij tegenkomt: stokken, stenen, gebruikt pakpapier, bladzijden uit het telefoonboek, koeienschedels en metaalspetters die in het water terechtkomen bij het gieten. Daarbij laat hij zich leiden door het oorspronkelijk materiaal, dat de weg wijst naar het object dat uiteindelijk ontstaat.

Het labyrint

In de zomer van 1982 wordt de Waalkade verfraaid met het waterlabyrint zoals het in de volksmond heet en dat iedere Nijmegenaar kent. Het ligt op de plaats waar tot 1881 de oude Waalhaven heeft gelegen. Van de Locht maakt in opdracht van de gemeente het ontwerp en de beeldhouwer Jaap van Hunen richt de directe omgeving van het labyrint in.
Het labyrint heeft een cirkelvorm met een diameter van 24 meter. Het bestaat uit waterkanalen, geordend in negen concentrische cirkels. Evenwijdig aan deze kanalen bevindt zich een looppad van basaltstenen, van zo’n 350 meter lang. In de kanalen staat leidingwater. Bij hoge waterstanden stroomt de kade over en loopt het labyrint onder water. Het midden wordt gevormd door een kleine sluitsteen, een ronde basaltsteen opgevist uit de Waal, waarin Van de Locht opnieuw een klein labyrint heeft uitgehakt.

Klausmobiel

b0emszien0606labyrint2Begin jaren negentig krijgt Van de Locht te horen dat hij MS heeft. Er verschijnen ladders in zijn werk: Jacobsladders, een bijbels symbool voor de weg naar de hemel (Oude Testament). Soms met daarboven, aan het uiteinde, een donkere wolk. Niet voor niks. Klaus weet wat hem te wachten staat: zijn moeder had ook MS. Op zijn ‘Klausmobiel’, zijn scootmobiel, is hij nog enkele jaren een bekende verschijning in Nijmegen: een markant gezicht, getooid met een imposante grijze baard met daarboven altijd een hoed of muts.
In 2003 overlijdt Klaus aan de gevolgen van MS. Na zijn dood worden bij het Centrum voor Beeldende Kunst Nijmegen en in de Nijmeegse galerie Stills tentoonstellingen georganiseerd: als visueel eerbetoon aan een erudiet en veelzijdig man en als presentatie van zijn veelomvattende kunstproductie. Sindsdien zijn zijn werken, voor zover ze niet  in Nijmegen en Beek staan, terechtgekomen in huizen van vrienden en bewonderaars. Enkele bronzen en tekeningen zijn te koop bij het Centrum Beeldende Kunst Nijmegen.
Bij zijn vriend Gerard Vermeulen staat een piepklein bronzen werkje: Klaus op zijn booster, gemaakt door Paul de Swaaf. Het staat onder een wand volgehangen met tekeningen, etsen en litho’s van Klaus. De levenslust spat van de soms rauwe, soms tedere en subtiele werken af. Maar altijd laten ze een werkelijkheid zien die gelaagd, niet simpel is, en teruggrijpt op mythische en religieuze symbolen. De mens is hier een  onderdeel van; deel van de kosmos. Het kleine beeldje van Klaus kijkt vanuit een hoekje toe.

 

*) Met dank aan Gerard Vermeulen, vriend van Klaus van de Locht en Lian van Tuijl van het CBK Nijmegen.

Een aantal Nederlandse doolhoven en labyrinten is ook op satellietfoto’s te zien via earth.google.com.
Websites:
www.cbkgelderland.nl ; doolhoven.startpagina.nl; www.noviomagus.nl  enwww.nicovanhoorn.nl (fotograaf)

 

MSzien, jaargang 2006, nr. 6 – Rubriek: Portret

Uit MSweb-nieuws 19 november 2012

Verdwijnen Labyrinth van de baan

In Nijmegen is enkele weken geleden discussie ontstaan over de toekomst van het Labyrint, een kunstwerk gelegen aan de Waalkade. Het Labyrint is ontworpen door Klaas van de Locht, inmiddels overleden aan de gevolgen van MS. Zie ondermeer de nieuwsrubriek van 14 oktober.

Het kunstwerk ligt ter hoogte van een verzakte damwand die moet worden vervangen. Maar veel Nijmegenaren maken zich zorgen over het verdwijnen van deze markante plek aan de Waalkade.

De vraag was: wordt de kade versterkt en blijft het kunstwerk bestaan, of wordt de kade heringericht en verdwijnt het Labyrint. Een politieke meerderheid in de Gemeenteraad is voor die laatste optie.

Omroep Gelderland bericht dat het Labyrinth op de Waalkade behouden blijft. GroenLinks diende een amendement in dat woensdagavond door de gemeenteraad is aangenomen. De Waalkade moet worden hersteld; het Labyrinth mag niet verloren gaan.

Bron: Omroep Gelderland