De dietist weet het!

Voeding is voor ieder mens belangrijk. Naast de noodzakelijke bouwstoffen en energie geeft voedsel voldoening en genoegen. Als je MS hebt spelen ook nog andere dingen een rol. MSzien ging op zoek naar waar je speciaal op moet letten.

Door: Trudy Mantel

910mszien0505cartoon2Eten is voor iedereen een vanzelfsprekend, dagelijks gebeuren. Als je MS hebt, en zeker als ook je handfunctie achteruit gaat, wordt het iets minder vanzelfsprekend. Soms ben je zo moe dat je de lepel amper naar je mond kunt krijgen, als je er al in geslaagd bent om iets op je bord te krijgen. Dan is de verleiding groot om te denken: “Laat maar!” Het andere uiterste is troost-eten: jezelf volstoppen omdat een volle buik een goed gevoel geeft.

Onderzoek

Beide handelwijzen hebben hun risico: te weinig eten maakt dat je je nog slapper gaat voelen en dat je op den duur tekorten gaat krijgen. Teveel eten maakt dik, zeker bij het weinige bewegen waartoe de meesten van ons veroordeeld zijn. Een onderzoek van studenten Voeding en Diëtetiek van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen uit 2004 heeft uitgewezen dat de helft van de mensen met MS aankomt nadat de diagnose gesteld is. Bovendien heeft het voedingspatroon invloed op de stoelgang. Te dunne ontlasting geeft praktische problemen, te harde de gevreesde obstipatie. Veel om op te letten dus. Maar wat kan je er aan doen? Om het eten makkelijker te maken zijn er natuurlijk de bekende hulpmiddelen, zoals speciaal bestek en servies. Maar misschien is het ook geen slecht idee om eens met een diëtist te gaan praten.

Diëtist

Het MS-centrum Nijmegen (MSCN) heeft al drie jaar een diëtist in het team, eerst in samenwerking met het Radboudziekenhuis in Nijmegen. Vanaf 1 januari van dit jaar is de financiering anders en zit de diëtist in het ziekenfonds. Sindsdien is Corine Helfrich als zelfstandig diëtist verbonden aan het centrum. Ze werkt uitsluitend met mensen met MS en kent dus hun voedingsproblemen als geen ander. Het MSCN heeft alle disciplines onder één dak, daardoor gaat doorverwijzen tussen de verschillende behandelaars vlot en soepel, soms met één telefoontje. Soms ook komt er één van de andere medewerkers bij Corine binnenlopen met de vraag: “Kun je mevrouw die-of-die nu gelijk even zien?” Het MSCN probeert namelijk zoveel mogelijk om alle behandelingen van een hulpvrager op één dag te geven. Corine behandelt uitsluitend patiënten van het MSCN; wie haar nodig denkt te hebben kan door één van de aan het centrum verbonden neurologen naar haar worden doorverwezen.

Problemen

De vragen zijn heel divers. Corine vertelt: “Ik zie steeds meer mensen langskomen met de vraag wat is verstandig, wat isvoor zover bekend – de beste voeding bij MS? Soms gaat het om overgewicht. Als je je toch al moeilijk kunt bewegen, voelt elke kilo teveel als twee kilo teveel, dus overgewicht is echt een fors probleem. Maar toch is ook ondergewicht vaak een probleem met de daarbij komende tekorten aan voedingsstoffen. Er is maatschappelijk heel veel aandacht voor overgewicht, maar met ondergewicht voel je je ook niet lekker. Ook komen slikklachten en maag- maar vooral ook darmproblemen zoals obstipatie veel voor. Een aangepaste, gezonde voeding kan ook daar verbetering in brengen. Verder kunnen doorlig- of doorzitwonden door een wat eiwitrijkere voeding minder vaak optreden”.

Corine HelfrichMaatwerk

In overleg met de hulpvrager neemt Corine de hele voeding door en stelt ze een voedingsadvies op. Een dieet wil ze het niet noemen. “Liever verstandige voeding; het is niet tijdelijk, je moet het eigenlijk je leven lang volhouden”. En dan krijg je te maken met maatwerk, dat rekening houdt met de persoonlijke omstandigheden van de betrokkene. Corine: “Als iemand iedere dag in het verzorgingshuis om de hoek gaat eten, houd ik daar rekening mee. Ik houd er ook rekening mee als iemand elke dag met haar moeder een pizzapunt of een saucijzenbroodje wil eten, omdat die moeder haar mantelzorger is en zij dat heerlijk vindt. Ook de gezinssituatie is belangrijk: als je al blij bent dat je elke dag één potje op het vuur hebt staan, moet je vermijden dat dit er twee gaan worden”.

Individueel

Omdat het allemaal zo individueel is, is Corine huiverig om algemene adviezen te geven. Wel geeft ze een voorbeeld van een verstandig dagmenu. En als je haar concreet vraagt hoeveel calorieën een vrouw van vijftig in een rolstoel ongeveer nodig heeft wil ze na enige aandrang wel kwijt: “Ongeveer veertienhonderd misschien, maar dat is echt een blinde gok. Bij minder wordt het moeilijk om je vitaminen en mineralen binnen te krijgen”. Wat in het algemeen wel te zeggen is, is dat het goed is om het gebruik van vet in het algemeen, en van verzadigd vet in het bijzonder te beperken. Om die reden is het wenselijk om twee of drie keer in de week vlees te laten staan en in plaats daarvan vis te eten. Ze beveelt ook aan om dagelijks een multivitaminetablet te nemen. “In Nederland wordt vaak gezegd dat het gebruiken van multivitamines bij een gezonde voeding niet nodig is, maar het valt niet mee om elke dag gezond te eten. Om de voeding te optimaliseren kan een multivitamine helpen. Ik adviseer het dan ook regelmatig. Geen torenhoge doses van het één of ander, maar gewoon de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid”.

Obstipatie

Van de maag-darmproblemen die Corine ziet komt obstipatie het meest voor. Vooral MS-patiënten zijn hier bijzonder gevoelig voor, door hun minder beweeglijk bestaan. Ook hiermee kan Corine in haar voedingsschema rekening houden: het vet niet helemaal laten staan, zure melkproducten – zoals yoghurt – eten en vooral: meer drinken. Want Corine Helfrich heeft het idee dat obstipatie vaker een kwestie is van te weinig drinken dan van verkeerd eten…

Free-lax

9bamszien0505etenfreelaxOm aan obstipatie verder iets te kunnen doen, zonder medicamenten of voedingssupplementen, is op de beurs RehaCare 2003 in Düsseldorf de Free-lax geïntroduceerd die gelijk de Innovatieprijs won. De Free-lax is een apparaat dat je twintig minuten per dag op je buik moet zetten. Het apparaat bevordert dan de darmwerking door een licht knedende kracht in speciale patronen. Het wordt al in meerdere landen met succes gebruikt en er zijn studies naar gedaan. Het woon- en voorzieningencentrum Nieuw Unicum in Zandvoort, waar veel mensen met MS wonen, heeft de Free-lax uitgetest op een groep van elf bewoners. Zes daarvan gebruikten het apparaat na afloop van de test nog steeds.

Coby van den Berg, verpleegkundige in Nieuw Unicum en gespecialiseerd in chronische ziekten, en Ineke Mugge, de verpleeghuisarts, schrijven in hun rapport als conclusie: “Wij vinden dat het gebruik van de Free-lax veelbelovend is en zullen het apparaat in de toekomst meer gaan inzetten bij onze bewonersgroep”.

 

MSzien, jaargang 2005, nummer 5 – rubriek DAGELIJKS LEVEN

Wat heeft een volwassen mens per dag ongeveer nodig?

• Brood (afhankelijk van leeftijd, geslacht en activiteit) : 3 – 6 sneetjes per dag.

• Brood dun besmeren met dieetmargarine of dieethalvarine.

• Brood dun beleggen met magere vleeswaren of 30+ kaas of dun zoet beleg, zoals jam of honing.

• 2 – 4 stuks aardappelen of aardappelvervanging.

• 200 gram groenten! Alle soorten zijn geschikt, ook die uit diepvries, pot of blik.

• 2 stuks fruit! Alle soorten zijn geschikt, bij voorkeur vers.

• Melkproducten: In ieder geval 2 porties (over melkprodukten zijn overigens veel discussies).

• Maximaal 100 gram vlees, vis, gevogelte of vleesvervanger. Bij voorkeur 2x per week vis.

• Gebruik weinig (plantaardig) vet bij het bereiden van de warme maaltijd.

• Voldoende vocht! : In ieder geval 1½ liter per dag.

En dan nog een leuk recept:

Gegrilde tonijn (voor 4 personen)

Ingrediënten

  • 2 ansjovisfilets uit blik (kan ook zonder blik, dan wordt de saus iets minder pittig), fijngehakt
  • 1 eetlepel fijngehakte augurk (of kappertjes)
  • 1 niet te grote groene paprika, in kleine blokjes
  • 1 teen knoflook, geperst in de knoflookpers
  • 3 eetlepels gehakte peterselie0c8mszien0505etenpaprika
  • 4 theelepels mosterd, fijn of grof naar eigen keuze
  • 4 eetlepels olijfolie
  • 1 eetlepel witte wijnazijn of balsamico azijn
  • 4 stukken tonijn
  • peper en zout

Bereiding

  1. Voeg alle ingrediënten, behalve de tonijn, peper en zout, bij elkaar en meng goed. Dit is de saus voor bij de tonijn. Als u de saus liever wat minder grof wilt dan kunt u deze met een staafmixer of keukenmachine fijner maken.
  2. Breng de saus op smaak met zout en peper.
  3. Verwarm een grilpan of zware anti-aanbakkoekepan. Bestrijk niet de pan met olie maar de stukken tonijn. Dit zorgt ervoor dat er minder rookontwikkeling is.
  4. Bestrooi de stukken tonijn met peper en zout. Bak ze, als de pan goed heet is aan elke kant zo’n drie minuten. De tonijn mag binnenin nog roze zijn, zo blijft hij sappig. Tonijn die te lang gebakken of gegrild wordt, is snel ‘droog’.
  5. Serveer de tonijn meteen met de saus, die we met een mooi woord salsa verde noemen.

Wat eten we erbij

Met peultjes, haricots verts, worteltjes of een combinatie van twee van deze groentes is dit gerecht heerlijk. Gebakken aardappelen of puree passen er ook goed bij.

NB:

Verse tonijn is natuurlijk heerlijk maar tonijn is tegenwoordig voor een redelijke prijs in de diepvries te koop in de meeste supermarkten. Deze diepvriestonijn is zeer geschikt voor dit recept.

Dit bericht heeft 0 reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *