Jeroen Geurts

Hersenwetenschappers werken continu aan het ontrafelen van de geheimen van ons brein. Hun ontdekkingen spreken enorm tot de verbeelding maar creëren soms ook verwarring: we kunnen steeds meer meten maar kunnen we ooit de hele menselijke geest begrijpen? En wat blijft er dan nog van ons over? In Kopstukken gaat Jeroen Geurts in op deze en andere interessante dilemmas over hersenen, bewustzijn, vrije wil en het wetenschap-versus-religiedebat. Hij zoekt een aantal kopstukken uit de wereld van het hersenonderzoek op om hen persoonlijk aan de tand te voelen.

Uitgever: Scriptum Psychologie;
ISBN 9055946656

b02proefschriftgeurtsportretRecensie: Marja Morskieft

Denken over het brein raakt aan de meest fundamentele zaken van het menszijn: wie ben ik, waarom doe ik dit en voel ik dat? Wat is de geest? Geurts’ dagelijks leven – zelfs tijdens een feestje – is doorweven met het ‘probleem brein ‘ en daarom misschien wordt zijn boek  aangevuld met ‘scènes uit het leven van een hersenwetenschapper’.
Voor dit boek is hij de hele wereld over gereisd. Op een weblogachtige manier beschrijft hij zijn belevenissen, zijn overpeinzingen, zijn verbazing en zijn irritaties. Het is een wetenschappelijk reisverslag en tegelijk een reis door de wereld van de hersenen. Zo is hij gefascineerd door de honderdjarige Rita Levy-Montalcini die, als hij haar in een impuls in Rome opzoekt, veel tijd voor hem vrijmaakt en hem nieuwsgierig het hemd van het lijf vraagt over zijn eigen MS-onderzoek. Ondanks haar hoge leeftijd nog steeds een erudiete vrouw met een zeer actieve geest.

Andere wetenschappers, zoals Richard Dawkins, huldigen uitgesproken opvattingen op grond van hun bevindingen. Zoals over het al dan niet bestaan van een god. Is elke god een illusie van ons brein? Of schiep God de plaats in het brein – de temporaalkwab, om precies te zijn – waar we het goddelijke kunnen ervaren?

Voor de leek is dit boek wellicht minder toegankelijk dan zijn eerste boek: Over de kop, fascinerende vragen over het brein (2007). Wie weet meteen wat een functionele MRI is en wat het belang ervan is voor het begrip van de werking van onze hersenen? Toch sleept Geurts enthousiasme je snel mee. Hij heeft de gave de ingewikkelde geheimen van het brein in begrijpelijke taal te ontwarren.  De reisperikelen hadden misschien wat minder gedetailleerd gekund. Na alle tochten in scheurende taxi’s raak ik wat dizzy. Of is het van de hoeveelheid informatie?

De vraag blijft: kunnen we ooit met ons beperkte brein – dat wel 100 miljard cellen bevat! – ons hele brein begrijpen? Weten we dan wie we zijn? Waar blijft ‘ons zelf’ dan? Zijn we meer dan een serie elektrische stroompjes en wat chemische reacties? Kunnen we dat nabootsen met een computer? IBM denkt over tien jaar een computer te kunnen maken die de werking van het menselijk brein nabootst. Is die computer dan begiftigd met menselijke emoties? Met  fantasie, religiositeit, creativiteit, een persoonlijkheid?

Gelukkig blijft Jeroen Geurts hierover schrijven, hij is alweer aan een volgend boek begonnen. Een briefwisseling met een filosoof. Om zo dichter te komen bij wat voor hem het grootste mysterie van het leven is: hoe ontstaat bewustzijn. Naast zijn filosofische  fascinatie vergeet hij het MS-onderzoek niet: het klinisch onderzoek naar grijze stofafwijkingen en cognitie waarin hij verschillende promovenda begeleidt blijft ook zijn interesse en passie houden. Hij wil namelijk begrijpen. Niet alleen de vraag: waaróm ben ik daar nu in geïnteresseerd maar ook gewoon: hoe werkt het? Waarom treedt er hersenschade op, geheugenverlies bijvoorbeeld en hoe kunnen we dat ondervangen?

Zo is Geurts op weg om zelf een kopstuk te worden. Gelukkig kan hij aanstekelijk vertellen over zijn fascinaties, zodat wij er ook van kunnen opsteken.

Jeroen Geurts (1978) is neurobioloog en hersenonderzoeker. Hij promoveerde in 2005 cum laude aan de Vrije Universiteit in Amsterdam op grijzestofafwijkingen in de hersenen bij MS, en begeleidt nu onderzoeksgroepen op het gebied van MS en Alzheimer.  In zijn eerste boek: Over de kop, fascinerende vragen over het brein(2007)  behandelde hij samen met vakgenoten vragen over onze hersenen die hij vaak op feestjes kreeg: waar in je brein zit het bewustzijn, kunnen dieren denken, hebben we een vrije wil? (zie Hersenen zijn hip, in Mszien jaargang 2007,nummer 4).

Recensie gepubliceerd op MSweb dd november 2009